พฤติกรรมที่มีมาแต่กำเนิดแบ่งได้ 2 ชนิด คือ

                1.  พฤติกรรมการเคลื่อนที่อย่างมีระบบ (orientation movements) หมายถึงการตอบสนองต่อตัวกระตุ้น เช่น สารเคมี แสง อุณหภูมิ ความชื้น แรงดึงดูดของโลก โดยการเคลื่อนที่เข้าหาหรือเคลื่อนที่หนีตัวกระตุ้น ลักษณะการเคลื่อนที่มี 2 แบบ คือ

                      1.1  ไคนีซิส (kinesis) เป็นพฤติกรรมตอบสนองต่อสิ่งเร้าของโพรโตซัวและสัตว์ด้วยการพารามีเซียม เพื่อตอบสนองต่อฟองก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์โดยการเดินหน้าและถอยหลังทิศทางของแกนลำตัวไม่แน่นอน

                              -  เปลี่ยนความเร็วในการเคลื่อนที่ เมื่อความเข้มของสิ่งเร้าเปลี่ยนไป เช่น ตัวกุ้งเต้น (wood lice) เมื่ออยู่ในที่มีแสงสว่างและแห้งจะเคลื่อนที่เร็วกระโดดตลอด แต่เมื่ออยู่ในที่มือและชุ่มชื่นจะเคลื่อนที่ช้าอยู่นิ่งๆ หรือพลานาเรียจะว่ายน้ำเร็วเมื่ออยู่ในที่มีแสงสว่างมากและจะว่ายน้ำช้าลงหรืออยู่นิ่งๆ เมื่อยู่ในที่มือ

                      1.2  แทกซิส (taxis) เป็นพฤติกรรมเคลื่อนที่เข้าหาหรือหนีจากสิ่งเร้าอย่างมีทิศทางแน่นอน การเคลื่อนที่อย่างมีทิศทางที่แน่นอนเกิดขึ้น โดยการจัดแนวลำตัวให้ความเข้มของสิ่งเร้า ซึ่งได้รับโดยหน่วยรับความรู้สึกมีค่าคงที่ตลอดเวลา เช่น

                                -  การเคลื่อนที่เข้าหาแสงสว่างของเห็บ พลานาเรีย แมลงเม่า

                                -  การเคลื่อนที่เข้าหาหรือหนีจากเสียงของสัตว์ เช่น การเคลื่อนที่ของจิ้งหรีดตัวเมียเข้าหาเสียงร้องของจิ้งหรีดตัวผู้

                                -  การบินของค้างคาวเข้าหาแหล่งอาหารตามเสียงสะท้อน

                2.  พฤติกรรมแบบรีเฟลกซ์ต่อเนื่อง (chain of reflexes) หมายถึงการตอบสนองต่อสิ่งเร้าแบบมีขั้นตอนต่อเนื่องกันหลายๆ ขั้นตอน เช่น การสร้างรังของนก การชักใยของแมงมุม การแทะมะพร้าวของกระรอก การเดินของคน การกกไข่ การตวัดลิ้นจับแมลงของกบ

 

                พฤติกรรมที่เกิดจากการเรียนรู้ (learned behavior) เป็นพฤติกรรมที่เกิดในสิ่งมีชีวิตที่มีระบบประสาทเจริญดี มีหลายแบบ คือ

                1.  พฤติกรรมการฝังใจ (imprinting) มีลักษณะสำคัญดังนี้ เป็นพฤติกรรมที่เกิดเนื่องมาจากประสบการณ์แรกของชีวิต แสดงออกในช่วงเวลาจำกัด มักแสดงออกเมื่ออายุน้อย เช่น การเดินตามวัตถุเคลื่อนที่ของลูกห่าน การฝังใจต่อกลิ่นพืชแมลงหวี่ที่แม่เคยไว้วางไข่

                2.  พฤติกรรมความเคยชิน (habituation) มีลักษณะสำคัญดังนี้ สิ่งมีชีวิตจะตอบสนองต่อสิ่งเร้าที่มากระตุ้นในครั้งแรกๆ และจะไม่แสดงการตอบสนองต่อสิ่งเร้าเดิมๆ ที่มากระตุ้นครั้งต่อไป เพราะไม่มีผลกระทบต่อการดำรงชีวิต เช่น การลดการตอบสนองของนกต่อหุ่นไล่กา การลดการตอบสนองของ

 

ชุดวิชา กศน. หมวดวิชาวิทยาศาสตร์เพิ่มเติม (ชีววิทยา) ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย : หน้า  68