สถานภาพ  ถือเป็นการจัดระเบียบทางสังคมอย่างหนึ่ง  โดยเฉพาะสังคมสมัยใหม่ที่มีคนเป็นจำนวนมาก  สถานภาพถือเป็นสิ่งจำเป็น  การติดต่อสัมพันธ์กันทางสังคมอาจอาศัยความรู้จักมักคุ้นกันเป็นการส่วนตัวหรืออาศัยความสัมพันธ์แบบเป็นทางการเข้าช่วย  เช่น  พ่อ  แม่  พี่  น้อง  นักเรียน  ครู  แพทย์  คนไข้   เป็นต้น

                บทบาท  คือ  พฤติกรรมที่สังคมคาดหวังจากสถานภาพ  เป็นการปฏิบัติตามกรรมสิทธิ์และหน้าที่ของสถานภาพ  เช่น  ถ้านาย  ก.มีสถานภาพเป็นครู  บทบาทของเขาต้องทำหน้าที่ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับความเป็นครู  เช่น  อบรมสั่งสอนศิลปะวิทยาการให้แก่ศิษย์  สอนให้ศิษย์เป็นคนดี  สอนให้รู่จักช่วยเหลือและตอบแทนบุญคุณของผู้มีพระคุณ  เป็นต้น

                สิทธิ  หมายถึง  อำนาจอันชอบธรรมที่กฎหมายรับรองคุ้มครองให้

                เสรีภาพ  หมายถึง  สิ่งที่บุคคลแสดงออกโดยกาพรูดหรือการทำที่ไม่ละเมิดสิทธิของผู้อื่น  หรือหมายถึงความมีอิสระที่จะกระทำหรืองดเว้นกระทำในขอบเขตตามที่กฎหมายบัญญัติไว้

                หน้าที่  หมายถึง  การปฏิบัติหรือบุคคลต้องปฏิบัติหรืองดเว้นปฏิบัติ

                ในสังคมประชาธิปไตย  บุคคลจะต้องมีบทบาทในการใช้สิทธิตามกฎหมายให้เหมาะสมกับสถานภาพของตนเอง  โดยมีเสรีภาพในการกระทำใด ๆ โดยไม่ละเมิดสิทธิของผู้อื่นและอยู่ภายในขอบเขตของกฎหมาย  เพื่อรัฐให้ความคุ้มครองประชาชนให้มีสิทธิและเสรีภาพ  และบุคคลยังมีหน้าที่พึงปฏิบัติต่อรัฐ  เพื่อให้เกิดประโยชน์ในการอยู่ร่วมกันในสังคม

                การที่รัฐบัญญัติสิทธิ  เสรีภาพ  และหน้าที่ไว้ในรัฐธรรมนูญ  ทำให้บุคคลได้รับทราบว่าศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์  สิทธิ  และเสรีภาพของบุคคลย่อมได้รับความคุ้มครองจากรัฐ  ได้รับทราบขอบขอบของสิทธิ  เสรีภาพของประชาชน แ ละการให้อำนาจของรัฐ

บทบาทและหน้าที่ของพลเมือง

                คนในฐานะสมาชิกหรือพลเมืองของรัฐย่อมจะต้องมีบทบาทหรือหน้าที่ที่จะต้องปฏิบัติต่อรัฐเพื่อให้รัฐดำรงอยู่ได้และสามารถที่จะดำเนินกิจการเพื่อบรรลุจามวัตถุประสงค์ที่คาดหมายไว้  บทบาทและหน้าที่ของพลเมืองที่ดี  ได้แก่  เคารพและปฏิบัติตามกฎหมาย  ให้ความร่วมมือโดยการปฏิบัติตามนโยบายของรัฐ  เช่น  เสียภาษี  เข้ารับการศึกษา  รวมถึงการไม่สร้างปัญหาใด ๆ ตลอดจนรักษาไว้ซึ่งชาติ  ศาสนา  และพระมหากษัตริย์

กิจกรรมที่  12

                1.  ให้ผู้เรียนอธิบายบทบาทหรือหน้าที่ในชีวิตประจำวันที่จะต้องปฏิบัติของบุคคลต่อไปนี้คือ  พ่อ  แม่  ลูก  ครู  พ่อค้า  คนขับรถ  ฯลฯ

                2.  ให้ผู้เรียนแสดงบทบาทสมมุติโดยเน้นให้เห็นถึงสถานภาพ  สิทธิ  และหน้าที่ของนักศึกษาและครู

                3.  มอบหมายให้ผู้เรียนไปศึกษาค้นคว้ารัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย  พุทธศักราช2540  เกี่ยวกับสิทธิของประชาชนที่รัฐธรรมนูญกำหนด  แล้วสรุปถึงสิทธิที่ประชาชนพึงมีพึงได้ตามมาตราต่างๆ  โดยให้ทำเป็นรายงาน