ความเป็นมาของ E-book

E-book แหล่งเรียนรู้ วัดป่าวิเวก (ธรรมชาน์ ) จัดทำขึ้นเพื่อ เผยแพร่แหล่งเรียนรู้วัดป่าวิเวก (ธรรมชาน์) ซึ่งประกอบไปด้วย ประวัติ ของวัด ประวัติของพระมงคลกิตติธาดา เจ้าอาวาสวัด และคำสอนที่ พระมงคลกิตติธาดา ได้สอนให้กับญาติโยมที่ไปทำบุญ นักเรียนนักศึกษา ผู้สนใจในการปฏิบัติธรรม และมุ่งที่จะพ้นทุกข์อย่างแท้จริง ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่า e-book เล่มนี้จะมีประโยชน์ต่อผู้สนใจ และขอขอบคุณผู้ให้ข้อมูลแหล่งเรียนรู้ คณะวิทยากรผู้ให้ความรู้เรื่อง การผลิตหนังสืออิเล็กทรอนิกส์มา ณ โอกาสนี้ด้วย ศรัณย์พร เชื้อชาญ บรรณารักษ์ 6ว ห้องสมุดประชาชนอำเภอม่วงสามสิบ จังหวัดอุบลราชธานี ผู้ผลิต

แหล่งเรียนรู้ วัดป่าวิเวก (ธรรมชาน์)

ความเป็นมาของวัดป่าวิเวก (ธรรมชาน์ ) วัดป่าวิเวก (ธรรมชาน์ ) เดิมเรียกสำนักปฏิบัติธรรม ซ อาศรมวิเวกธรรมชาน์ เป็นที่พักสงฆ์ชั่วคราว มีการสร้างที่พักรับรองอุบาสกอุบาสิกา สร้างห้องสรงน้ำพระ 4 ห้อง สร้างห้องอาบน้ำสำหรับอุบาสกอุบาสิกา 12 ห้องเท่านั้น ต่อมาเมื่อได้มี พระภิกษุสามเณรมาประจำอยู่แล้ว อุบาสกอุบาสิกาจึงได้ร่วมกันสร้างกุฏิชั่วคราวขึ้น 3 หลัง รวมแล้วกุฏิชั่วคราวที่พออยู่จำพรรษาได้เพียง 7 หลัง สำหรับพระเณร 7 รูป ส่วนอีก 4 รูปนั้น ต้องอาศัยศาลาชั่วคราวไปก่อน ในปี พ .ศ . 2513 ได้เริ่มมีการสร้างเสนาสนะถาวรต่าง ๆ ขึ้น และเมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2513 ชาวบ้านม่วง บ้านสวนงัว บ้านหนองขุมดิน และบ้านนาขามได้ร่วมกันตัดถนน กว้าง 8 เมตร ยาว 300 เมตรเศษ จากบริเวณวงกลมออกไปทางหน้าวัด ไปจดกับทางสายม่วงสามสิบ - กุงชัย พอถึงปลายเดือนตุลาคม ได้มีการยกร่องพวนดินให้เรียบร้อย ทำให้การคมนาคมมีความสะดวกสบายมากขึ้น เมื่อสร้างโบสถ์จัตุรมุขเสร็จเรียบร้อยในปลายปี พ .ศ . 2527 ทางวัดได้ดำเนินการขออนุญาตจัดตั้งวัดให้ถูกต้องสมบูรณ์ตามกฎหมาย โดยมีนายวีระ หินแก้ว เรืออากาศเอกชัยชาญ บุญปั้น นายดาบมติ แสงชาติ เป็นผู้ดำเนินการและได้รับหนังสือประกาศ กระทรวงศึกษาธิการ เรื่องตั้งวัดในพระพุทธศาสนา ประกาศตั้งเป็นวัด เมื่อวันที่ 13 มิถุนายน พ .ศ .2528 มีนามว่า "วัดป่าวิเวก" ได้รับเลขทะเบียนเป็นเลขที่ 229 หมู่ที่ 1 ต .ม่วงสามสิบ อ .ม่วงสามสิบ จ .อุบลราชธานี ต่อจากนั้น ทางวัดได้นำเรื่องขอพระราชทานวิสุงคามสีมา และได้รับหนังสือประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องพระราชทานวิสุงคามสีมา ให้วัดป่าวิเวกได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา ประกาศ ณ วันที่ 12 กันยายน พ .ศ .2529 โดยได้รับพระราชทานเป็นงวดที่ 4 ประจำปี พ .ศ . 2529 เป็นอันดับที่ 39 กำหนดอาณาเขต กว้าง 30 เมตร ยาว 55 เมตร ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 103 ตอนที่ 160 วันที่ 17 กันยายน พ .ศ . 2529 วันที่ 17 ตุลาคม พ .ศ .2529 นายสุคนธ์ จำปาวัลย์ ศึกษาธิการอำเภอม่วงสามสิบ เป็นผู้มาปักเขตวิสุงคามสีมา วันที่ 30 ตุลาคม พ .ศ .2529 พระมหาอมร เขมจิตโต (พระมงคลกิตติธาดา ) และพระเณร ตลอดจนญาติโยม ได้พร้อมกันไปนำเอาเสมาศิลาแลงอันเป็นของโบราณเก่าแก่มาจากนายอุดม จำนวน 7 ก้อน เพื่อเอามาหมายเขตวิสุงคามสีมา และเก็บรักษาไว้ในที่อันเหมาะสม วันที่ 10 พฤศจิกายน พ .ศ . 2529 ได้ทำการฝังลูกนิมิตและใบเสมาไว้รอบโบสถ์ทั้ง 8 ทิศ จนเสร็จเรียบร้อย รอวันทำพิธีผูกพัทธสีมาต่อไป และวันที่ 4 มกราคม พ .ศ .2530 เป็นวันคล้ายวันเกิดของพระมหาอมร เขมจิตโต (พระมงคลกิตติธาดา ) คณะทายกทายิกาได้พร้อมใจกันกำหนดเป็นวันฉลองโบสถ์ ตัดลูกนิมิต ผูกพัธสีมา วัดป่าวิเวก (ธรรมชาน์ ) เป็นวัดส่งเสริมการศึกษา ทั้งด้านปริยัติและการปฏิบัติธรรม มาตั้งแต่เมื่อแรกจัดตั้ง ในปี พ .ศ .2513 นอกจากจะมีชาวบ้านผู้สนใจใฝ่ธรรม คณะศรัทธาญาติโยมมาฟังธรรม มาอยู่ปฏิบัติธรรมเป็นประจำแล้วยังมีคณะนักเรียน นักศึกษา คณะครูอาจารย์ ผู้บริหารโรงเรียน รวมทั้งคณะ ข้าราชการหลายหมู่เหล่า มารับการอบรมปฏิบัติธรรมที่วัดป่าวิเวก (ธรรมชาน์ ) อยู่เนือง ๆ วันที่ 9 กันยายน พ .ศ . 2542 วัดป่าวิเวก (ธรรมชาน์ ) ได้รับแต่งตั้งให้เป็นสำนักปฏิบัติธรรมประจำอำเภอ พระเดช พระคุณพระราชกิตติรังสี (พระเทพกิตติมุนี ) เจ้าคณะจังหวัดอุบลราชธานี ได้มาเป็นประธานในพิธีเปิดป้าย สำนักปฏิบัติธรรม ประจำอำเภอม่วงสามสิบ นอกจากที่ได้กล่าวมาแล้ว ภายในวัดป่าวิเวก (ธรรมชาน์ ) ยังมีการสร้างเสนาสนะภายในวัดที่สำคัญๆ ได้แก่ ศาลาการเปรียญ หอแจกธรรมชาน์ การปลูกต้นพระศรีมหาโพธิ์ การสร้างรูปปั้นพระโพธิ์สัตว์ การสร้างพระธาตุพนมจำลอง การสร้างโบสถ์จัตุรมุข การหล่อพระพุทธชินราชจำลองและรูปเหมือนหลวงพ่อชา และพระพุทธศรีโพธิญาณ (หลวงพ่อโต )

ประวัติพระมงคลกิติธาดา

พระมงคลกิตติธาดาอาจารย์พระ ผลเพียรละกิเลสผองผ่องเพ็ญผล ชนฉ่ำทุกข์ท่านฉายธรรมฉ่ำใจชน ทุกข์ทุรนมลายลับธรรมดับทุกข์ ประวัติพระมงคลกิติธาดา ชื่อ / ฉายา พระมงคลกิติธาดา ฉายา เขมจิตฺโต วัดป่าวิเวก (ธรรมชาน์ ) ต .ม่วงสามสิบ อ .ม่วงสามสิบ จ .อุบลราชธานี ชาติภูมิ ชื่อ อมร นามสกุล บุตรศรี เกิดเมื่อวันจันทร์ แรม 11 ค่ำ เดือน 1 ปีมะแม ตรงกับวันที่ 4 มกราคม 2474 ณ บ้านเลขที่ 29 หมู่ที่ 8 ต .ยางโยภาพ อ .ม่วงสามสิบ จ .อุบลราชธานี

บรรพชาเมื่อวันศุกร์ แรม 7 ค่ำ เดือน 5 ปีวอก ตรงกับวันที่ 14 เมษายน 2487 ณ วัดบ้านหนองขุ่น ต .ยางโยภาพ อ .ม่วงสามสิบ จ .อุบลราชธานี โดยมีพระครูอรรคธรรมวิจารณ์ วัดหนองหลักเป็นพระอุปัชฌาย์ อุปสมบท อุปสมบทเมื่อวันอังคาร ขึ้น 14 ค่ำ เดือน 8 ปีเถาะ ตรงกับวันที่ 17 กรกฎาคม 2494 ณ วัดทองนพคุณ ตำบลคลองสาน จังหวัดธนบุรี โดยมีพระเทพวิมล (ชุ่ม ติสารมหาเถร ) วัดทองนพคุณ เป็นพระอุปัชฌาย์ พระภัทรมุนี (อิ๋น ป .ธ . 9) วัดทองนพคุณ เป็นพระกรรมวาจารย์ พระปริยัติยานุรักษ์ (สมบูรณ์ ป .ธ .5) วัดทองนพคุณ เป็นพระอนุสาวนาจารย์ การศึกษา พ .ศ .2487 สำเร็จวิชาสามัญชั้นประถมศึกษา ปีที่ 4 จาก โรงเรียนชุมชนบ้านหนองขุ่น พ .ศ .2494 สอบได้นักธรรมชั้นเอก สำนักเรียนวัดทองนพคุณ พ .ศ .2497 สอบได้เปรียญธรรม 6 ประโยค สำนักวัด ทองนพคุณการศึกษาพิเศษ สอบเทียบได้ ม .3 ที่โรงเรียนวัดสระเกศ กรุงเทพมหานคร ความชำนาญการ เป็นอาจารย์สอนวิปัสสนากรรมฐาน งานการปกครอง พ .ศ .2517 เป็นรองเจ้าอาวาสวัดม่วงสามสิบ พ .ศ .2518 เป็นรองเจ้าคณะอำเภอม่วงสามสิบ พ .ศ .2525 เป็นพระอุปัชฌาย์ในเขต อำเภอม่วงสามสิบ พ .ศ .2527 เป็นกรรมการอบรมพระอุปัชฌาย์ จังหวัดอุบลราชธานี พ .ศ .2529 เป็นเจ้าอาวาสวัดป่าวิเวก (ธรรมชาน์ ) พ .ศ .2530 เป็นผู้รักษาการแทนเจ้าคณะอำเภอม่วงสามสิบ พ .ศ .2531 เป็นเจ้าคณะอำเภอม่วงสามสิบ งานการศึกษา พ .ศ .2495 เป็นครูสอนปริยัติธรรมประจำสำนักเรียน วัดทองนพคุณ กรุงเทพฯ พ .ศ .2498 เป็นกรรมการตรวจข้อสอบสนามหลวงแผนกธรรม พ .ศ .2499 เป็นกรรมการตรวจข้อสอบสนามหลวงแผนกบาลี พ .ศ .2500 เป็นอาจารย์ใหญ่ประจำสำนักเรียนวัดหนองขุ่น พ .ศ .2518 เป็นรองประธานการสอบธรรม สนามหลวง หน่วยสอบวัดม่วงสามสิบ พ .ศ .2531 เป็นประธานการสอบธรรมสนามหลวง หน่วยสอบ วัดม่วงสามสิบ เป็นประธานกรรมการการจัดตั้งมูลนิธิเพื่อการศึกษา สำหรับ พระภิกษุสามเณร ความดีพิเศษ พ .ศ .2499-2510 เป็นกรรมการประจำหน่วยสอบวัดหนองหลัก พ .ศ .2520 ได้ไปฝึกอบรมวิปัสสนากรรมฐาน ที่วัดมหาธาตุ กรุงเทพมหานคร พ .ศ .2511 ได้ไปปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน ที่วัดหนองป่าพง พ .ศ .2513 เป็นประธานอบรมวิปัสสนากรรมฐาน ที่สำนักป่าวิเวก (ธรรมชาน์ ) พ .ศ .2514 เป็นกรรมการประจำหน่วยสอบธรรมสนามหลวง วัดม่วงสามสิบ พ .ศ .2518 เป็นกรรมการตรวจประโยคบาลี สนามหลวง ประจำจังหวัดอุบลราชธานี เป็นรองประธานหน่วย อ .ป .ต .อำเภอม่วงสามสิบ พ .ศ .2530 เป็นประธานหน่วย อ .ป .ต . ประจำอำเภอม่วงสามสิบ เป็นประธานในการปฏิสังขรณ์อุโบสถวัดม่วงสามสิบ พ .ศ .2536 มูลนิธิเวียนนินี่ ลาโวรี่ เวียนนินี่ไทย มอบโล่เกียรติคุณ การปฏิบัติงานดีเด่นสาขาวัฒนธรรม พ .ศ .2538 - ได้ให้ทุนการศึกษานักเรียน รวม 16 แห่ง ในเขตอำเภอ ม่วงสามสิบ จำนวน 101 ทุนทุนละ 500 เป็น 50,500 บาท - ได้ให้ทุนการศึกษาพระภิกษุสามเณรวัดหนองหลัก 5 ทุน 2,500 บาท - ได้บริจาคปัจจัยให้โรงพยาบาลม่วงสามสิบ 5,500 บ - ได้บริจาคปัจจัยให้ชมรมอาสาพัฒนาชนบทม่วงสามสิบ 5,500 บาท - ได้บริจาคปัจจัยสมทบทุนสร้างโรงเรียนพระปริยัติธรรม วัดหนองหลัก 2,500 บาท พ .ศ .2541 ได้รับเกียรติคุณ ผู้ให้การสนับสนุนการศึกษาดีเด่น จากสำนักงานการประถมศึกษาจังหวัดอุบลราชธานี พ .ศ .2542 ได้รับรางวัลเสมาทองคำ สาขาการแต่งหนังสือทาง พระพุทธศาสนา จากศูนย์ส่งเสริมพระพุทธศาสนา แห่งประเทศไทย พ .ศ .2543 ได้รับการประกาศเกียรติคุณ ในฐานะเป็นผู้กระทำ ความดีอุทิศตน เพื่อประโยชน์ต่อสังคมและประเทศ ชาติ ระดับจังหวัด โครงการเสมาพัฒนาคุณธรรม ตามพระราชดำริพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พ .ศ .2544 ได้รับเกียรติบัตรประเกียรติคุณผู้กระทำประโยชน์ ดีเด่นจากสำนักงานการประถมศึกษาอำเภอม่วงสามสิบ จังหวัดอุบลราชธานี มีนาคม 2547 ได้รับการถวายปริญญามหาบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาเผยแผ่พระพุทธศาสนา จากมหาจุฬาลงกรณ์ ราชวิทยาลัย สิงหาคม 2547 ได้รับการถวายปริญญามหาบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาวัฒนธรรมศึกษา จากมหาวิทยาลัยราชภัฏ อุบลราชธานี สมณศักดิ์ พ .ศ .2523 เป็นพระครูสัญญาบัตรรองเจ้าคณะอำเภอ ชั้นเอกที่ พระครูศรีปัญญาคุณ พ .ศ .2530 เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญที่พระมงคลกิตติธาดา

องค์ความรู้

การเจริญสติปัญญาทางธรรม คือ การพัฒนาจิตใจของตนเองตามหลักการและวิธีการปฏิบัติธรรมในพระพุทธศาสนา ซึ่ง ทำได้โดยการศึกษาธรรมและฝึกปฏิบัติธรรมตามอริยสัจ ๔ อย่างจริงจังในชีวิตประจำวัน เพื่อให้เกิดการเพิ่มพูนข้อมูลด้านสติปัญญาทางธรรม ในความจำและใช้ข้อมูลดังกล่าวในการดับกิเลสและกองทุกข์ให้หมดไปจากจิตใจอยู่ตลอดเวลา หลักการสำคัญในการฝึกปฏิบัติธรรม คือ มีความตั้งใจ (มีสติ )และมีความเพียร ในการศึกษาทุกประโยคและทุกขั้นตอน อย่างจริงจัง ด้วยการพิจารณาอย่างละเอียด (โยนิโสมนสิการ ) โดยไม่ใช้ความหลงเชื่อแม้แต่นิดเพื่อให้เกิดสติปัญญาทางธรรม เพราะความหลงเชื่อไม่ทำให้เกิดสติปัญญาทางธรรมตามความเป็นจริง อริยสัจ ๔ เป็นเรื่องของการศึกษาร่างกายและจิตใจของตนเองตามที่พระพุทธเจ้าตรัสสอน เพื่อให้รู้แจ้งชัดตามความเป็นจริงในเรื่องของความทุกข์ สาเหตุของความทุกข์ ความดับทุกข์ และทาง (วิธี )ปฏิบัติเพื่อความดับทุกข์ พร้อมทั้งปฏิบัติตนตาม รูปแบบของบุคคลที่ประเสริฐ การศึกษาเช่นนี้ จึงเป็นการศึกษาความเป็นจริงในธรรมชาติของความทุกข์ในชีวิตปัจจุบัน ไม่ใช่เรื่องของความเชื่อที่งมงายแต่ประการใด อีกส่วนหนึ่งของเรื่องอริยสัจ ๔ จึงเปรียบเหมือนวิชาการด้านจิตวิทยาและสุขภาพจิต เพราะเป็นวิชาการที่สามารถนำไปใช้ในการส่งเสริม ป้องกัน รักษา ฟื้นฟูจิตใจไม่ให้เกิดความทุกข์ โดยมีหลักการและวิธีการที่ง่าย ๆ แต่ให้ผลดีเยี่ยม อริยสัจ ๔ เป็นความจริงอันประเสริฐที่มนุษย์ทุกชาติ ทุกศาสนาย่อมศึกษาและฝึกปฏิบัติธรรมตามอริยสัจ ๔ ได้ทั้งนั้น เช่นเดียวกับการศึกษาเล่าเรียนทั่วไป เพราะอริยสัจ ๔ เป็นเรื่องของหลักการและวิธีการในการควบคุมความทุกข์และพัฒนาจิตใจให้บริสุทธิ์ผ่องใส ซึ่งไม่ขัดกับประเพณี วัฒนธรรม และศาสนาใด ๆ ทั้งนั้น อวิชชาเป็นหัวกระบวนของความคิดที่เป็นกิเลส ถ้าดับอวิชชาไม่หมด ความดับทุกข์ชั่วคราว (ตทังคนิพพาน )ย่อมเกิดขึ้นในขณะที่ไม่คิดด้วยกิเลส (สังขารดับชั่วคราว ) ถ้าอวิชชาดับไม่เหลือเลย ความดับทุกข์ (นิพพาน )จะเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง เพราะสามารถควบคุมความคิดไม่ให้คิดด้วยกิเลสได้อย่างต่อเนื่อง ดังนั้น การจะดับกระบวนการทางจิตใจที่เป็นกิเลส ต้องดับที่อวิชชา (ความหลง ) ซึ่งเป็นหัวหน้าของกระบวนการทางจิตใจที่เป็นกิเลส ความจำ สติ ความคิดในปัจจุบันขณะ เกี่ยวข้องกับความดับทุกข์โดยตรง ถึงแม้จะมีข้อมูลด้านกิเลสอยู่ในความจำมากมาย แต่ถ้าไม่คิดด้วยกิเลสข้อมูลด้านกิเลสก็จะไม่ปรากฏตัวออกมาจึงเป็นผลให้จิตใจมีความบริสุทธิ์ผ่องใส ไม่มีความทุกข์ในขณะนั้น ไม่ว่าจะเป็นพระอรหันต์หรือโจรผู้ร้าย ขณะนอนหลับสนิทจะไม่มีการคิด จึงไม่มีความรู้สึก (ไม่มีเวทนา )ใด ๆ ทั้งสิ้น .

ดังนั้น พระพุทธศาสนาจึงไม่ครอบคลุมถึงภาวะที่กำลังหลับสนิท แต่เป็นเรื่องของการควบคุมความคิดในขณะที่ตื่น ให้มีความบริสุทธิ์ผ่องใสตามโอวาทปาฏิโมกข์ ซึ่งเป็นเรื่องของความคิดในปัจจุบันขณะเท่านั้น ความฝันเกิดขึ้นตอนใกล้จะหลับและตื่น เพราะขณะนั้นสติอ่อนกำลังลงมาก สมองจึงคิดปรุงแต่งภาพทางใจ (มโนภาพ ) ได้แก่การฝันเป็นภาพ เสียง กลิ่น รส สัมผัสต่าง ๆ ทางใจ ซึ่งทำให้เกิดความรู้สึกต่าง ๆ (เวทนา = สุข ทุกข์ เฉย ๆ )ในขณะนั้นเมื่อใด ที่คิดด้วยกิเลส ไม่ว่าจะเป็นการฝัน คิดฟุ้งซ่าน หรือตั้งใจคิด จะพบว่า กระบวนการทางจิตใจที่เป็นกิเลสก็จะเกิดขึ้นทันที ความทุกข์ก็จะติดตามมาในขณะนั้น ๆ ทันทีเช่นกัน เมื่อเจริญสมาธิจนมีความตั้งมั่น จะสามารถหยุดความคิดได้ ความดับทุกข์ก็จะเกิดขึ้นชั่วคราว (ตทังคนิพพาน )ในขณะนั้น และขณะใดที่เจริญสติเพื่อควบคุมความคิดไม่ให้คิดด้วยกิเลสได้ ความดับทุกข์ก็จะเกิดขึ้นชั่วคราวในขณะนั้น นั่นคือ การดับหรือหมดไปของกระบวนการทางจิตใจที่เป็นกิเลสเป็นการชั่วคราว ในช่วงที่สมาธิและสติมีความตั้งมั่น ถ้าสามารถเจริญสมาธิและเจริญสติสลับกันไปในชีวิตประจำวันได้อย่างต่อเนื่อง ความดับทุกข์ก็จะเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องในปัจจุบันขณะ ถ้าเจริญสมาธิและเจริญสติไม่ถูกวิธี หรือไม่ต่อเนื่อง กระบวนการทางจิตใจที่เป็นกิเลสและความทุกข์ก็จะเกิดขึ้นด้วย

วิธีดับกระบวนการทางจิตใจที่เป็นกิเลส

การดับกระบวนการทางจิตใจที่เป็นกิเลสต้องดับตรงหัวกระบวนจึงจะตรงประเด็น คือ ดับความไม่รู้แจ้งชัดในอริยสัจ ๔ ตามความเป็นจริง (ดับอวิชชาหรือดับความหลง ) และรองลงมา คือ ดับความคิดที่เป็นกิเลส (ดับสังขาร ) เมื่อดับอวิชชาได้ สังขาร ก็จะไม่เกิด เมื่อสังขารไม่เกิด หัวข้อธรรม (องค์ธรรม )ต่างๆ ที่ต่อจากสังขารก็จะไม่เกิด หรือกระบวนการของจิตใจที่เป็นกิเลสก็ จะไม่เกิด เพราะธรรมชาติของสมองเป็นเช่นนั้นเอง ในขณะที่ท่านยังไม่สามารถรู้แจ้งชัดในอริยสัจ ๔ ตามความเป็นจริงจนถึงที่สุด (ยังมีอวิชชาเหลืออยู่ ) ท่านจำเป็นจะต้องใช้ความรู้ความสามารถด้านสติปัญญาทางธรรม (ใช้วิชชา )เท่าที่มีอยู่ในความจำ มาใช้ในการรู้เห็นความคิดและควบคุมความคิด เพื่อไม่ให้มีการคิดด้วยกิเลสอย่างต่อเนื่องในชีวิตประจำวันให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได้ เมื่อท่านยังไม่มีความรู้และความสามารถด้านสติปัญญา ทางธรรมที่หนักแน่นพอ แต่ต้องพบกับปัญหาที่รุนแรง หรือมีปัญหาหลายอย่างเกิดขึ้นพร้อม ๆ กัน ท่านอาจไม่สามารถ คุมความคิดไม่ให้คิดด้วยกิเลสได้ จึงเกิดความทุกข์ทางจิตใจขึ้น ความสำเร็จในการดับกิเลสและกองทุกข์จะมีมากน้อย เพียงใดนั้น ขึ้นอยู่กับความรู้และความสามารถทางธรรมของ แต่ละท่านในปัจจุบันขณะนั่นเอง ความรู้ความสามารถทางธรรม (วิชชา )อาจเพิ่ม หรือลดลง หรือคงเดิม ขึ้นอยู่กับเหตุปัจจัยที่ผ่านไปแล้วและที่กำลังมีอยู่ในปัจจุบันขณะนั้นๆ ปัจจัยสำคัญที่จะทำให้ความรู้และความสามารถทางธรรมเพิ่มขึ้น คือ ความเพียรในการดับอวิชชาให้หมดสิ้น ความมึนงง ความอ่อนเพลีย ความซึมเซา ความขุ่นมัวในใจ ที่มีสาเหตุมาจากการเจ็บป่วยทางกาย ไม่จัดว่าเป็นความทุกข์ที่เกิดขึ้นจากกระบวนการทางจิตใจที่เป็นกิเลส แต่เป็นเพราะธรรมชาติของร่างกายและสมองเป็นเช่นนั้นเอง เมื่อร่างกายอ่อนแอด้วยความป่วยไข้ มักจะกระตุ้นให้เกิดการคิดด้วยกิเลสได้โดยง่าย ดังนั้น ถ้าไม่มีความรู้และความสามารถเพียงพอในการรู้เห็นและควบคุมความคิด ก็จะทำให้เกิดการคิดด้วยกิเลส เป็นเหตุให้เกิดความทุกข์ทางจิตใจได้ง่าย และความทุกข์ทางจิตใจนี้เอง ก็อาจจะซ้ำเติมให้เกิดความทุกข์ทาง ร่างกายมากขึ้น ทำให้หายป่วยช้าลงหรืออาจเป็นมากขึ้นก็ได้ เพื่อป้องกันปัญหาดังกล่าว จึงควรดับอวิชชาให้หมดสิ้น

การฝึกปฏิบัติธรรม

การฝึกปฏิบัติธรรม คือการมีสติไม่คิดด้วยกิเลส เป้าหมายหลักของการฝึกปฏิบัติธรรมในชีวิตประจำวัน คือ การฝึกมีสติไม่คิดด้วยกิเลส (ดับสังขารในปฏิจจสมุปบาท ) - การจะมีสติไม่คิดด้วยกิเลส (ดับสังขาร ) ก็ต้องศึกษา อริยสัจ ๔ ทั้งภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติ (มีวิชชา ) - การจะดับเวทนา (ดับความทุกข์ ) ก็ต้องมีสติไม่คิดด้วย กิเลส - การจะดับความทะยานอยาก ก็ต้องมีสติไม่คิดด้วยกิเลส - การจะดับความยึดมั่นถือมั่น ก็ต้องมีสติไม่คิดด้วยกิเลส - การจะดับภพ ชาติ ชรามรณะของจิตใจนั้น ก็ต้องมีสติ ไม่คิดด้วยกิเลส การฝึกปฏิบัติธรรมจึงเป็นการฝึกมีสติไม่คิดด้วยกิเลส เพื่อป้องกันกระบวนทางจิตใจที่เป็นกิเลสไม่ให้เกิดขึ้น หรือถ้ากำลังมีกระบวนการทางจิตใจเกิดขึ้น ก็ฝึกมีสติไม่คิดด้วยกิเลส เพื่อดับกระบวนการทางจิตใจที่เป็นกิเลสทันที เมื่อมีสติรู้เห็นว่า กำลังจะมีการคิดด้วยกิเลสเกิดขึ้น ก็ให้หยุด (ดับ )การคิดนั้น ๆ ทันที อย่าปล่อยให้คิดต่อแม้แต่วินาทีเดียว การปล่อยให้คิดด้วยกิเลสแม้แต่เวลาสั้น ๆ ก็จะทำให้เกิดการทบทวนข้อมูลด้านกิเลสในความจำ เป็นผลให้เกิดการจดจำข้อมูลด้านกิเลสมากขึ้น และเป็นเรื่องยากมากที่จะลดหรือลบข้อมูลด้านกิเลสออกจากความจำได้อย่างรวดเร็ว เพราะธรรมชาติของสมองมนุษย์ มักจะจดจำเรื่องกิเลสไว้ได้ดีและนานด้วย

การอยู่กับปัจจุบันคือการปฏิบัติธรรม ขณะเจริญสมาธิอยู่นั้นจะมีสติในการรับรู้ความรู้สึกของ ลมหายใจที่ผ่านเข้าออกตรงรูจมูกอยู่ตลอดเวลา การทำเช่นนี้ คือ การอยู่กับปัจจุบันขณะ ย่อมทำให้ไม่มีความทุกข์ ขณะเจริญสติอยู่นั้น จะมีสติอยู่กับกิจที่ตั้งใจกระทำอยู่ และคอยควบคุมความคิดไม่ให้เผลอสติไปคิดฟุ้งซ่านในเรื่องอดีตและอนาคต และไม่ให้คิดด้วยกิเลส คือ การอยู่กับปัจจุบันก็ย่อมไม่มีความทุกข์ การตั้งใจ (มีสติ )คิดเรื่องอดีตหรืออนาคตโดยใช้เวลาตามความเหมาะสม เพื่อเอาข้อมูลในอดีตหรืออนาคตมาใช้ประโยชน์ในปัจจุบัน หรือเพื่อเตรียมงานสำหรับอนาคตโดยไม่คิดด้วยกิเลส คือ การอยู่กับปัจจุบัน ย่อมไม่มีความทุกข์ การตั้งใจ (มีสติ )คิดเรื่องอดีตหรืออนาคตโดยใช้เวลานานเกินไป หรือตั้งใจคิดด้วยกิเลส ก็ถือว่าเป็นการอยู่กับอดีตหรืออนาคต ไม่ใช่การอยู่กับปัจจุบัน ย่อมทำให้เกิดความทุกข์ การตั้งใจ (มีสติ ) คิดไปเรื่อย ๆ โดยไม่มีเป้าหมาย ก็ไม่ใช่การอยู่กับปัจจุบัน การคิดฟุ้งซ่าน (ไม่มีสติ )ใน เรื่องอดีตหรืออนาคต คือ การอยู่กับอดีตหรืออนาคต ไม่ได้อยู่กับปัจจุบัน ย่อมไม่สงบ และ ถ้าคิดด้วยกิเลส ย่อมเกิดความทุกข์การเจริญสมาธิและการเจริญสติเป็นเรื่องของปัจจุบันขณะ การดับความทุกข์ (นิโรธหรือนิพพาน )เกิดขึ้นจากการเจริญสมาธิ และเจริญสติสลับกันไปในชีวิตประจำวัน ซึ่งไม่ใช่เรื่องของการดับความคิดที่เป็นกิเลสและความทุกข์ในอดีตหรืออนาคตแต่ประการใด แต่เป็นเรื่องของการดับความทุกข์ในปัจจุบันขณะนี่เอง พระพุทธเจ้าตรัสสอนภิกษุชื่อเถระที่ชอบอยู่ลำพังแต่ผู้เดียวว่า ซ….สิ่งที่เป็นอดีต ก็ละได้แล้ว สิ่งที่เป็นอนาคต ก็งดได้แล้ว ความพอใจติดใคร่ในการได้เป็นตัวตนต่างๆ (อุปาทาน ) ในปัจจุบัน ก็กำจัดได้แล้ว , การอยู่เดี่ยว ย่อมบริบูรณ์โดยพิสดารยิ่งกว่านั้นได้ ด้วยประการฉะนี้แล…

การตรัสสอนเช่นนี้ เป็นเครื่องแสดงให้เห็นว่า การอยู่เดี่ยวก็ไม่สามารถพ้นทุกข์ได้ ถ้าจะให้ครบบริบูรณ์อย่างแท้จริง ต้องสามารถควบคุมความคิดให้อยู่กับปัจจุบันจนไม่เกิดความยึดมั่นถือมั่นด้วยความคิดที่เป็นกิเลสอีกต่อไปนั่นคือการเจริญสติสลับกับการเจริญสมาธิ ในชีวิตประจำวันอย่างต่อเนื่อง เพราะการเจริญสติและการเจริญสมาธิเป็นการอยู่กับปัจจุบันและเป็นปัจจุบันธรรม คำว่า ต่อเนื่อง หมายถึงการปฏิบัติธรรมจนเป็นนิสัยในชีวิตประจำวัน ไม่ใช่ต้องมีสติในทุกวินาทีอย่างต่อเนื่อง เพราะการมีสติในทุกวินาทีอย่างต่อเนื่องนั้น เป็นเรื่องสุดวิสัยของมนุษย์

เรื่องข้ามภพข้ามชาติมีความสำคัญเพียงใด ทุกคนควรศึกษากระบวนการทางจิตใจที่เป็นกิเลสแบบข้ามภพข้ามชาติ เพื่อการค้นคว้าและใช้เป็นข้อมูลสำหรับสนทนาธรรมกับผู้อื่นได้ ขณะเดียวกันจะได้หาทางช่วยผู้อื่นที่ยังไม่รู้และไม่เข้าใจเรื่องกระบวนการทางจิตใจที่เป็นกิเลสที่เป็นปัจจุบันธรรม ให้รู้และเข้าใจได้อย่างถูกต้องตามความเป็นจริงต่อไป ปฏิจจสมุปบาทประเภทข้ามภพข้ามชาติ ประกอบด้วย ๓ ชาติ คือ ชาติอดีต ชาติปัจจุบัน และชาติอนาคต ในแต่ละชาติจะมีขั้นตอนอยู่จำนวนหนึ่ง เช่น เพราะอดีตชาติมีชีวิตที่ประกอบด้วย อวิชชา สังขาร จึงเป็นเหตุปัจจัยให้ (ทำให้ )เกิดปัจจุบันชาติ ซึ่งมีชีวิตที่ประกอบด้วย วิญญาณ นามรูป สฬายตนะ ผัสสะ เวทนา ตัณหา อุปาทาน ภพ จึงเป็นเหตุปัจจัยให้ (ทำให้ )เกิดอนาคตชาติ ซึ่งประกอบด้วยชาติ ชรา มรณะ และความทุกข์ต่าง ๆ ผู้เขียนเองก็ขอสารภาพว่า ยังไม่มีความรู้และความสามารถเพียงพอที่จะเข้าใจเรื่องปฏิจจสมุปบาทแบบข้ามภพข้ามชาติได้ เพราะยังไม่สามารถตรวจสอบและพิสูจน์ได้ด้วยตนเอง รุ่งอรุณหลังการตรัสรู้ พระพุทธเจ้าทรงอุทานด้วยความพอพระทัยในความสำเร็จของการค้นคว้าธรรมว่า ซ….ดูกร ตัณหา นายช่างเรือน บัดนี้ตถาคตพบท่านแล้ว แต่นี้สืบต่อไป ท่านจะทำเรือนให้ตถาคตอีกไม่ได้แล้ว….จิตเราปราศจากสังขารเครื่องปรุงแต่ง (วิสังขาร ) ให้เกิดในภพอื่น (เกิดภพใหม่ )เสียแล้ว ได้ถึงความดับสูญสิ้นไปแห่งตัณหา อันหาส่วนเหลือมิได้โดยแท้ การที่พระพุทธเจ้าตรัสเล่าเรื่องพระอุทานเช่นนี้ทำให้จับประเด็นได้ว่า พระพุทธองค์ทรงค้นพบว่า ตัณหานี่เอง ที่เป็นสาเหตุของความทุกข์ และพระองค์ได้ดับตัณหาจากพระทัย จึงทำให้เข้าถึงภาวะนิพพานในชาติปัจจุบันของพระองค์ รวมทั้งไม่มีการเกิดภพใหม่ ของจิตใจในปฏิจจสมุปบาทอีกต่อไป เพราะไม่คิดปรุงแต่งด้วยกิเลส (วิสังขาร ) และไม่มีตัณหาอีกเลย ความพ้นทุกข์หรือการบรรลุภาวะนิพพานอย่างต่อเนื่อง ของ พระพุทธเจ้า ก็คือการที่พระองค์ทรงสามารถดับกระบวนการ ของจิตใจที่เป็นกิเลสได้อย่างต่อเนื่อง หรือทรงดับอวิชชา ทางสายกลางคือการดำเนินชีวิตโดยไม่มีความทะยานอยาก พระพุทธเจ้าตรัสสอนปัญจวัคคีย์ที่ได้เป็นพระอรหันต์รุ่นแรกว่า มัชฌิมาปฏิปทา เราได้ตรัสรู้แล้ว ทำดวงตา ปรีชาญาณให้สว่าง เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน คือสิ้นตัณหาเครื่องรัดรึง การตรัสสอนเช่นนี้ เป็นเครื่องแสดงให้เห็นว่า การดำเนินชีวิตตามทางสายกลางที่ พระพุทธเจ้าได้ตรัสรู้นั้น ทำให้พระองค์ทรงพบความสุขสงบ เพื่อการตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน นั่นคือ การดับตัณหาที่ผูกมัดจิตใจได้หมดสิ้น การดำเนินชีวิตตามทางสายกลาง คือ ไม่คิดด้วยกิเลส หรือไม่มีตัณหาและไม่มีอุปาทาน

มรรคมีองค์ ๘ คือ วิธีปฏิบัติธรรม (ทางปฏิบัติ )เพื่อทำจิต ให้บริสุทธิ์ผ่องใส . มรรคมีองค์ ๘ ไม่ใช่ทางสายกลาง แต่การปฏิบัติธรรมตามมรรคมีองค์ ๘ จะทำให้เกิดการดำเนินชีวิตตามทางสายกลาง คือ ดำเนินชีวิตด้วยจิตใจที่มีความบริสุทธิ์ผ่องใส ไม่มีตัณหา เพราะไม่คิดชั่วและไม่ทำชั่ว จึงไม่มีความทุกข์ (นิพพาน ) แต่มุ่งคิดดีและทำดี เพื่อทำจิตใจให้บริสุทธิ์ผ่องใสตามโอวาทปาฏิโมกข์ ความดับทุกข์ (นิโรธหรือนิพพาน )เกิดขึ้นเพราะตัณหาดับ พระพุทธเจ้าตรัสสอนเรื่องความดับทุกข์เพียงประโยคเดียวแต่ทรงเน้นคำว่าตัณหาไว้ถึง ๖ ครั้งว่า ภิกษุทั้งหลาย ความดับทุกข์ (นิโรธ )เป็นดังนี้คือ การสำรอกตัณหา ความดับตัณหา การสละตัณหา การบอกคืนตัณหา การหลุดพ้นจากตัณหา ความไม่มีอาลัยในตัณหาทั้งปวง (อริยสัจ ๔ หน้า ๕๗ วศิน อินทสระ ) การตรัสย้ำเรื่องตัณหาเช่นนี้ เป็นเครื่องยืนยันให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ความดับทุกข์ คือ ภาวะของจิตใจในขณะที่ตัณหาดับ พระพุทธเจ้าตรัสสอนว่า นิโรธคือนิพพานไว้ดังนี้ เพราะตัณหาสิ้นไปโดยประการทั้งปวง จึงนิโรธด้วยคลายออกได้ไม่มีเหลือเลย (นั่นแหละ )คือนิพพาน ; สำหรับภิกษุผู้นิพพานแล้วนั้น เพราะไม่ถือมั่น (ไม่มีอุปาทาน) ภพใหม่จึงไม่มี การตรัสสอนเช่นนี้ เป็นการแสดงให้เห็นว่า ความดับทุกข์ก็คือนิพพานนั่นเอง ซึ่งเกิดจากการไม่มีความยึดมั่นถือมั่น เมื่อไม่มีความยึดมั่นถือมั่น จึงไม่มีที่ตั้งของจิตใจที่เป็นกิเลสเกิดขึ้นในชาติปัจจุบัน (ไม่มีภพใหม่ ) พระสารีบุตรซึ่งเป็นพระอรหันต์ได้กล่าวกับพระอานนท์ว่า การดับภพเสียได้ ชื่อว่านิพพาน การที่พระสารีบุตรกล่าวเช่นนี้ เป็นเครื่องแสดงให้เห็นว่า นิพพาน คือ การไม่มีภพใหม่ของจิตใจ ที่เป็นกิเลสในชีวิตปัจจุบัน เพราะไม่มีการคิดด้วยกิเลส หรือไม่มีตัณหาและอุปาทาน ขอให้ท่านผู้อ่านสบายใจว่า ขณะที่มีสติควบคุมความคิดไม่ให้คิดด้วยกิเลสได้ จะทำให้กระบวนการทางจิตใจที่เป็นกิเลส ไม่เกิดขึ้น นั่นคือนิโรธ หรือความดับทุกข์ หรือนิพพานนั่นเอง นิพพาน คือ ภาวะของจิตใจที่บริสุทธิ์เพราะไม่คิดด้วยกิเลส ถ้ามีสติควบคุมความคิดไม่ให้คิดด้วยกิเลสได้ชั่วคราว นิพพานก็จะเกิดขึ้นชั่วคราว (ทังคนิพพาน ) และถ้ามีสติควบคุมความคิดไม่ให้คิดด้วยกิเลสได้อย่างต่อเนื่อง นิพพานก็จะเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง นั่นคือการบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ หน้าที่ของท่านคือ มีความเพียรในการปฏิบัติธรรมอย่างต่อเนื่องในชีวิตประจำวัน เพื่อจะได้ไม่ต้องคิดด้วยกิเลส หรือเข้าถึงภาวะนิพพานได้อย่างต่อเนื่อง

ความดับทุกข์ หรือนิโรธ หรือนิพพาน เกิดขึ้นในขณะที่ไม่คิดอกุศล คือ ไม่คิดด้วยกิเลส (วิสังขาร ) หรือไม่มีความทะยานอยาก (ตัณหาดับ ) หรือไม่มีความยึดมั่นถือมั่น (อุปาทานดับ ) หรือไม่มีการเกิดของกระบวนการทางจิตใจที่เป็นกิเลส ความดับทุกข์ชั่วคราวหรือนิพพานชั่วคราว (ตทังคนิพพาน ) อยู่แค่เอื้อมเท่านั้นเอง เพราะเกิดขึ้นในทันที่ไม่คิดอกุศล ท่านสามารถเข้าถึงภาวะนิพพานชั่วคราวได้ด้วยการศึกษาอริยสัจ ๔ และฝึกปฏิบัติธรรมตามมรรคมีองค์ ๘ อย่างจริงจัง ถูกต้อง ครบถ้วน และต่อเนื่องเพื่อให้เกิดการเพิ่มพูนข้อมูลด้านสติปัญญา ทางธรรมในความจำ และใช้ข้อมูลดังกล่าวในการดูแลจิตใจของท่านไม่ให้คิดอกุศล ถ้าท่านสามารถควบคุมความคิดไม่ให้คิดอกุศลได้อย่างต่อเนื่อง ภาวะนิพพานในจิตใจย่อมเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องเช่นกันคนทั่วไป ไม่ว่าจะเป็นเพศใด ศาสนาใด ถ้ายังมีสติปัญญาอยู่ในเกณฑ์ปกติ และมีความรู้ในเรื่องอริยสัจ ๔ ตามความเป็นจริง ก็สามารถเข้าถึงภาวะนิพพานชั่วคราวได้เช่นกันถึงแม้จะเป็นชาวพุทธ แต่ไม่มีความรู้ในเรื่องอริยสัจ ๔ ตามความเป็นจริง ก็อาจมีความทุกข์ได้โดยไม่รู้ตัว

คุณสมบัติของนิพพานในรูปแบบต่าง ๆ พระพุทธเจ้าตรัสสอนคุณสมบัติของนิพพานในรูปแบบต่าง ๆ ไว้มากมาย ท่านอาจารย์วศิน อินทสระ ได้รวบรวมไว้ในหนังสือเรื่อง อริยสัจ ๔ หน้า ๗๓ พอจะสรุปได้ดังนี้ นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง เพราะไม่ถูกกิเลสเบียดเบียน ซึ่งหมายความว่า เมื่อใดที่ไม่มีการคิดด้วยกิเลส ความสุขสงบก็จะเกิดขึ้น นั่นแหละคือนิพพาน นิพพานสูญอย่างยิ่ง เพราะนิพพานว่างจากกิเลส หรือไม่มีเชื้อไฟอีกเลย ซึ่งหมายความว่า เมื่อใดที่ไม่มีการคิดด้วยกิเลส ความว่างเปล่าจากกิเลสและกองทุกข์ก็จะเกิดขึ้น นั่นแหละคือนิพพาน นิพพานสงบอย่างยิ่ง เพราะสงบระงับสังขารทั้งปวง เป็นที่สละคืนอุปาทิทั้งปวง เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่คลายกิเลส เป็นที่ดับสนิทแห่งกิเลสทั้งปวง ซึ่งหมายความว่า เมื่อใดที่ไม่มีการคิดด้วยกิเลส (ระงับสังขารทั้งปวงได้ ) จึงทำให้ความทะยานอยากดับ(ตัณหาดับ ) และความยึดมั่นถือมั่นก็ดับไปด้วย (อุปาทานดับ ) เป็นผลให้มีความสุขสงบเกิดขึ้น นั่นแหละคือนิพพาน ในขณะเจริญสมาธิและสมาธิมีความตั้งมั่น (ไม่ฟุ้งซ่านหรือหลับใน )ได้ดีพอสมควรแล้ว จะไม่มีการคิดด้วยกิเลส ภาวะของจิตใจในขณะนั้นคือภาวะนิพพานชั่วคราว (ตทังคนิพพาน ) ในขณะเจริญสติและสติมีความตั้งมั่น (ไม่ฟุ้งซ่าน )ได้ดีพอสมควรแล้ว จะไม่มีการคิดด้วยกิเลส ภาวะของจิตใจในขณะนั้นคือภาวะนิพพานชั่วคราว การเจริญสติและการเจริญสมาธิสลับกันไปอย่างต่อเนื่องในชีวิตประจำวันโดยไม่คิดด้วยกิเลส จึงทำให้เกิดภาวะนิพพานอย่างต่อเนื่องในจิตใจ

นิพพานจึงเป็นภาวะของจิตใจในขณะที่ไม่คิดด้วยกิเลส หรือไม่มีความทุกข์ หรือไม่มีการเกิดขึ้นของกระบวนการของจิตใจที่เป็นกิเลส (วัฏฏะของจิตใจที่เป็นกิเลสและความทุกข์ดับไป ) ท่านผู้อ่านควรจะสบายใจได้ว่า ถ้าท่านมีสติคอยควบคุมความคิด ไม่ให้คิดด้วยความทะยานอยาก (ไม่มีตัณหา )ได้ชั่วคราว ท่านก็จะเข้าถึงภาวะนิพพานชั่วคราว ถ้าท่านมีความเพียรมากขึ้นและไม่คิดด้วยความทะยานอยากได้นานขึ้น ภาวะนิพพานก็จะนานขึ้นด้วย ซึ่งเป็นเรื่องของการพึ่งสติปัญญาทางธรรมของตนเองในชีวิตประจำวัน โดยไม่ต้องพึ่งพิงสิ่งอื่นใด ไม่ต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายแต่ประการใด เพื่อความไม่ประมาท จึงควรเพียรพยายามในการศึกษาอริยสัจ ๔ และฝึกปฏิบัติธรรมตามมรรคมีองค์ ๘ อย่างถูกต้อง ครบถ้วน และต่อเนื่อง เพื่อดับกิเลส (โลภ โกรธ หลง ) และเข้าถึงภาวะนิพพานชั่วคราว แล้วพยายามรักษาภาวะนิพพานที่เกิดขึ้นให้ต่อเนื่องในชีวิตประจำวันของชาติปัจจุบัน

รูปแบบวิธีการถ่ายทอดความรู้

รูปแบบวิธีการถ่ายทอดความรู้ 1. ทางวัดได้ร่วมมือกับโรงเรียนจัดพระสงฆ์ไปให้ การอบรมแก่นักเรียนในโรงเรียน 2. บรรยายธรรมเนื่องในโอกาสต่าง ๆ 3. จัดให้มีการฝึกอบรมปฏิบัติธรรม ตามโอกาส และ วันสำคัญต่าง ๆ 4. ถ่ายทอดจากต้นไม้ ซึ่งเรียกว่า ธรรมะจากต้นไม้ 5. จากเอกสารสื่อ หนังสือธรรมะ ที่วัดจัดพิมพ์ เผยแพร่ให้บุคคลทั่วไปที่สนใจ 6. จากแผ่น ซีดี และ วีซีดี ของวัดเอง และมีผู้สนใจทำให้วัด แหล่งข้อมูล วิธีการได้มาซึ่งข้อมูลของแหล่งเรียนรู้ ได้จากการสอบถาม ผู้รู้เกี่ยวกับแหล่งเรียนรู้ โดยถามจาก - พระมงคลกิตติธาดา (อมร เขมจิตตฺโต ) เจ้าอาวาสวัดป่าวิเวก (ธรรมชาน์ ) - นายวีระ โคตรวงศ์ มัคนายกวัดป่าวิเวก (ธรรมชาน์ ) การศึกษาจากหนังสือ ดังนี้ - หนังสือ 72 ปีที่ผ่าน ของพระมงคลกิตติธาดา พิมพ์เมื่อ พ .ศ . 2546 –

แหล่งข้อมูล

หนังสืออ่านเพิ่มเติม รู้เรื่องเมืองม่วง (เกษมสีมา ) พิมพ์เมื่อ พ .ศ . 2547

ผู้จัดทำ

e-book เล่มนี้จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อการศึกษา ตามนโยบายของ สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย

ศรัณย์พร เชื้อชาญ บรรณารักษ์ 6ว ผู้จัดทำ e-book

ชัยณรงค์ ป้องบ้านเรือ ผอ.กศน.อำเภอม่วงสามสิบ ที่ปรึกษา

อัฐพล สุพิชญ์ ผอ.กศน.อำเภอดอนมดแดง ที่ปรึกษา