อุทยาน ร.๒

อุทยาน ร.๒ อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม

พระราชประวัติ ร.๒

พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เป็นพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ ๒ แห่งพระบรมราช จักรีวงศ์ พระองค์ทรงมีคุณูปการยิ่งใหญ่แก่ชาติบ้านเมือง ทรงพระปรีชาสามารถเชี่ยวชาญในศาสตร์และศิลปหลากหลาย นับได้ว่าเป็นพระมหาราชเจ้าผู้ทรงพระคุณอันยิ่งใหญ่แก่ ชาติและปวงชนชาวไทย ควรที่คนไทยทุกยุคทุกสมัย จะน้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณและเจริญรอยตามเบื้องพระยุคลบาทในการแทนคุณแก่แผ่นดินมาตุภูมิ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี ทรงพระราชสมภพ

เมื่อวันพุธ เดือน ๔ ขึ้น ๗ ค่ำ ปีกุน ตรงกับวันที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๓๑๐ ณ นิวาสสถาน ตำบลอัมพวา เมืองสมุทรสงคราม พระนามเดิม ซฉิมป ขณะนั้นกรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่าข้าศึกแล้ว บ้านเมืองระส่ำระสายแบ่งเป็นก๊กเป็นเหล่า ถึง ๖ ชุมนุม พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงดำรงตำแหน่งหลวงกระบัตรเมืองราชบุรี เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย มีพระชนมายุ ๒ พรรษา พระบรมชนกนาถทรงรับราชการในกรุงธนบุรี และได้ย้ายนิวาสสถานมาอยู่ที่ด้านใต้ของวัดระฆังโฆษิตาราม หรือ ที่เรียกกันว่า “วัดบางว้าใหญ่”

เมื่อทรงพระเยาว์ ได้ทรงศึกษาเล่าเรียนกับสมเด็จพระวันรัต ทองอยู่ (วัดระฆังโฆษิตาราม) และทรงผนวชเมื่อพระชนมายุ ๑๙ พรรษาจำพรรษา ณ วัดสมอราย (วัดราชาธิวาส) ในสมัยกรุงธนบุรี บ้านเมืองอยู่ในระหว่างศึกสงครามโดยตลอด พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ได้โดยเสด็จ สมเด็จพระบรมชนกนาถไปในราชการสงคราม ตั้งแต่มีพระชน พรรษา ๘ พรรษา เช่น ในการรบพม่าที่เชียงใหม่ รบพม่าที่บ้านบางแก้ว เขาชะงุ้ม แขวงเมืองราชบุรี ในการศึกอะแซหวุ่นกี้ที่เมืองพิษณุโลก ตีกรุงศรีสัตนาคนหุต ครั้งที่เชิญพระแก้วมรกตมาสู่กรุงธนบุรี และการรบที่กัมพูชา นายทองต่อ กล้วยไม้ ณ อยุธยา เขียนไว้ในบทความอ่านทางวิทยุกระจายเสียง

กรมประชาสัมพันธ์ว่า ซมีเรื่องเล่าสืบ ๆ กันมาว่า ขณะเมื่อทรงพระเยาว์ ในการตามเสด็จไปในพระราชสงครามนั้น พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช พระบรมชนกนาถ โปรดให้พระองค์ร่วมทรงม้าพระที่นั่ง เกาะพระปฤษฎางค์พระองค์แล้วเอาผ้ามัดทั้ง ๒พระองค์ไว้ด้วยกัน เข้าสู่สมรภูมิป ครั้นเมื่อทรงเจริญวัยขึ้น ทรงรับตำแหน่งปลัดทัพบ้าง ยกกระบัตรทัพบ้าง และคงตามเสด็จไปกับสมเด็จพระบรมชนกนาถ ในการสงคราม จึงเป็นนักรบคู่พระทัย มีความรู้ความชำนาญ และมีประสบการณ์อย่างยอดเยี่ยมในการศึกสงคราม

ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ได้โดยเสด็จไปในการพระราชสงครามครั้งสำคัญ ๆ หลายครั้งเช่น สงครามที่ลาดหญ้า ศึกพม่าที่ท่าดินแดง อันเป็นการศึกสงครามครั้งสำคัญมากในการปราบปรามขับไล่อริราชศัตรูพ้นจากผืนแผ่นดินไทย นำความร่มเย็นมาสู่พสกนิกร ทรงอุปราชาภิเษกเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคล เมื่อพระชนมพรรษา ๔๑ พรรษา เมื่อพระชนม พรรษา ๔๓ พรรษา ได้เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติสืบต่อจากพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช พระบรมชนกนาถ เป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ที่ ๒ แห่งพระบรมราช-จักรีวงศ์

พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยในฐานะ

เอกอัครศิลปินของชาติ ในระหว่างที่พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเสวยราชสมบัติอยู่เป็นเวลายาวนานถึง ๑๖ ปีนั้น ได้ทรงสร้างสรรค์ความเจริญรุ่งเรืองให้แก่ชาติบ้านเมืองเป็นอเนกประการ ประวัติศาสตร์ได้จารึกไว้ว่า ประเทศไทยเรานี้ตลอดรัชสมัยของพระองค์บ้านเมืองอุดมสมบูรณ์ร่มเย็นเป็นสุข ในด้านต่างประเทศ ทรงรับเป็นไมตรีกับพม่า ขณะเดียวกันก็โปรดให้สร้างเมืองและป้อม ณ ที่อันเหมาะสมเพื่อป้องกันพระนคร เช่น สร้างป้อมที่นครเขื่อนขัณฑ์ อันเป็นเมืองด่านสำหรับป้องกันศึกศัตรู

ในด้านศิลปะวัฒนธรรมอันเป็นเอกลักษณ์สำคัญของชาติ พระองค์ก็ได้ทรงส่งเสริมทะนุบำรุง วรรณคดี กวีนิพนธ์ นาฏศิลปดนตรีงานช่างประติมากรรมจิตรกรรม และสถาปัตยกรรมไทย โดยเฉพาะในด้านวรรณคดีนั้น อาจกล่าวได้ว่ารัชกาลของพระองค์ เป็นยุคทองของวรรณคดีไทยสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ เช่นเดียวกับที่ รัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชเป็นยุคทองของวรรณคดีไทยสมัยกรุงศรีอยุธยา ทั้งนี้เพราะพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเองทรงเป็นกวี ได้ทรงพระราชนิพนธ์บทกวีนิพนธ์ ตกทอดเป็นวรรณคดีมรดกของชาติ ซึ่งอนุชนรุ่นหลังได้ใช้ศึกษาหาความบันเทิงและเล่าเรียนเพิ่มพูนความรู้ ตลอดจนเป็นแบบฉบับงานกวีนิพนธ์อันสมบูรณ์เป็นจำนวนมาก เป็นที่เชิดหน้าชูตาชาวไทย และปรากฏเป็นเกียรติแพร่หลายไปในนานาประเทศ

พระเกียรติคุณของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

ในด้านศิลปะ พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย แบ่งเป็นพระราชนิพนธ์ที่เป็นกลอนบทละครใน ได้แก่ อิเหนา และรามเกียรติ์ บทละครนอก ๕ เรื่อง คือ ท ไกรทอง ท คาวี ท ไชยเชษฐ์ ท สังข์ทอง ท มณีพิชัย พระราชนิพนธ์ที่เป็นกลอนเสภา ได้แก่ เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน พระราชนิพนธ์ที่เป็นกาพย์ ได้แก่ กาพย์เห่เรือชมเครื่องคาวหวาน และบทพากย์โขน ๔ บท คือ นางลอย นาคบาศ พรหมาสตร์

บทละครที่พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงพระราชนิพนธ์นั้น เป็นบทที่ใช้เล่นละครโดยเฉพาะมีบทร้องสอดคล้องกับท่ารำและดนตรีเหมาะสมกับการแสดง ในแง่วรรณศิลป์ก็งดงามพร้อมมูล ลักษณะกลอนไพเราะเพราะพริ้ง บทชมธรรมชาติและชมบ้านเมือง ชมความงามของสิ่งต่าง ๆ ในเรื่องไว้อย่างงดงามประณีต บรรจงโดยตลอด บางบทสะเทือนอารมณ์ มีทั้งบทรัก บทโศก รำพึงรำพัน พูดตัดพ้อต่อว่า เกี้ยวพาราสี มีโวหารเปรียบเทียบอุปมาอุปไมยเพื่อให้เห็นภาพเด่นชัดขึ้น ทรงใช้คำที่ง่ายแต่มีค่าของเสียงและค่าของความหมายเหมาะสม ขั้นตอนในกระบวนวรรณดี การเขียนกลอนในลักษณะเช่นนี้เป็น เอกลักษณ์เฉพาะพระองค์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเท่านั้น

อุทยานพระบรมราชานุสรณ์

พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เมื่อสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงรับเลือกตั้งเป็นองค์ประธานกรรมการมูลนิธิฯ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๐ จึงทรงมีพระราชปณิธานที่จะดำเนินงานโครงการก่อสร้างอุทยานพระบรมราชานุสรณ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ของมูลนิธิฯให้ลุล่วงไปตามเป้าหมายโดยเร็วเพื่อให้อุทยานฯ สามารถอำนวยประโยชน์แก่ประชาชนชาวสมุทรสงครามและท้องถิ่นใกล้เคียงและเพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ให้แพร่ไพศาลยั่งยืนอยู่ตลอดไป

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงบริหารงานและทรงหาทุนดำเนินการก่อสร้างอุทยานฯ ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๒๑ เป็นต้นมา การก่อสร้างในส่วนสำคัญ คือ โรงละครกลางแจ้ง อาคารทรงไทยซึ่งจัดเป็นพิพิธภัณฑ์พระพุทธเลิศหล้านภาลัย และห้องสมุด (ซึ่งมอบให้กรมศิลปากรร่วมดำเนินงานในฐานะหอสมุดแห่งชาติ สาขาสมุทรสงคราม) และสวนพรรณไม้ในวรรณคดี ต่อมาหอสมุดถูกเพลิงไหม้เมื่อ พ.ศ.๒๕๓๕ สูญเสียอาคารและทรัพย์สินในหอสมุด มูลนิธิฯ ได้นำความกราบบังคมทูลสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีพระราชบัญชาให้ก่อสร้างอาคารหลังใหม่แทนและให้ใช้เป็นที่ซ้อมโขนและเก็บเครื่องดนตรีไทย ดังปรากฎอยู่ในปัจจุบัน ได้เริ่มงานตั้งแต่การถมดินในพื้นที่ประมาณ ๑๑ ไร่ ซึ่งเดิมเป็นสวนผลไม้ยังมีท้องร่องเป็นคูน้ำหล่อเลี้ยงโดยนายสุรีย์ เหมะพรรณ์ เป็นผู้ควบคุมดำเนินการการออกแบบโรงละครกลางแจ้ง โดย ร้อยเอกกฤษฎา อรุณวงษ์ ณ อยุธยา และการก่อสร้าง อาคารทรงไทย ๕ หลัง ผู้ช่วยศาสตราจารย์ฤทัย ใจจงรัก แห่งมหาวิทยาลัยศิลปากรเป็นสถาปนิกผู้ออกแบบอาคารนี้โดยดำเนินการ ตามศิลปะการก่อสร้างอาคารเรือนไทยโบราณซึ่งใช้ฝาประกน การก่อสร้างอาคารทรงไทยมีมูลค่าประมาณ ๗ ล้านบาท การก่อสร้างในส่วนสำคัญได้สำเร็จลุล่วง มูลนิธิฯ ได้จัดงานพิธีเปิดอาคารพิพิธภัณฑ์และหอสมุดพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

โดยสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีได้ทรงพระกรุณาเสด็จพระราชดำเนินทรงเป็นประธาน เมื่อวันที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๒๘ เปิดให้ประชาชนเข้าใช้บริการและศึกษาหาความรู้ได้ตั้งแต่วันที่ ๑ มีนาคม ๒๕๒๘ อุทยานพระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ได้รับการพัฒนาปรับปรุงตลอดมาในปัจจุบันแบ่งพื้นที่ออกเป็น ๖ ส่วน

ส่วนที่หนึ่ง ลานจอดรถหน้าอุทยาน ปัจจุบันมีที่ขายสินค้าพื้นเมืองและผลไม้ และอาศรมศึกษา (ที่อ่านหนังสือสำหรับประชาชน ตามพระราชดำริขององค์ประธาน)

ส่วนที่สอง โรงละครกลางแจ้ง มีเนินลดหลั่นสำหรับชมการแสดง และปลูกพันธุ์ไม้ต่าง ๆ มีศาลาสำหรับพักผ่อนและจัดกิจกรรม

ส่วนที่สาม อาคารทรงไทย ๕ หลัง จัดเป็นพิพิธภัณฑ์ ๔ หลัง หอสมุด ๑ หลัง ต่อมาถูกเพลิงไหม้ จึงสร้างอาคารใหม่แทน เปลี่ยนเป็นอาคารซ้อมโขนละครและเก็บเครื่องดนตรีไทย

ส่วนที่สี่ สวนพันธุ์ไม้ในวรรณคดีนานาชนิด เพื่อประโยชน์แก่การศึกษาและอนุรักษ์พันธุ์ไม้ มีหุ่นจำลองเรื่องในวรรณคดี สังข์ทอง ไกรทอง

ส่วนที่ห้า พื้นที่ติดแม่น้ำ มีศาลาอเนกประสงค์สำหรับนั่งพักผ่อน มีร้านค้าจำหน่ายอาหาร เครื่องดื่มและสินค้าพื้นเมือง มีเรือประพาสอุทยาน

ส่วนที่หก พัฒนาปรับปรุงอุทยานฯ ขึ้นคณะหนึ่งเพื่อพิจารณาพัฒนาพื้นที่ดังกล่าว ได้แก่ การขุดสระ ทำเนินดิน ปลูกต้นไม้ จัดตกแต่งภูมิทัศน์บริเวณรอบ ๆ และได้ก่อสร้างอาคารทรงไทยใหม่ขึ้นอีกหนึ่งหลัง

แหล่งที่มาของข้อมูล http://www.kingrama 2 found.or.th อุทยาน ร.๒ ตั้งอยู่ที่ ถนนอัมพวา - บางนกแขวก อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม โทรศัพท์ (๐๓๔) ๗๕๑-๖๖๖ , ๗๕๑-๓๗๖ ผู้จัดทำ นางจันทิมา ศรีพุก ห้องสมุดประชาชนอำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม