คำนำ

ความรู้ ความสามารถที่ประกอบกันขึ้นมา จากการศึกษาเรียนรู้และประสบการณ์ที่สั่งสมมาเป็นเวลานาน เป็นสิ่งที่ทรงคุณค่า ดำรงไว้ซึ่งความเป็นเอกลักษณ์ และมีประโยชน์อันมหาศาลแก่มวลมนุษยชาติ อำเภอสอยดาวเป็นอำเภอหนึ่ง ในจังหวัดจันทบุรี ที่ตระหนักถึงความสำคัญของภูมิปัญญาท้องถิ่นหรือภูมิปัญญาของชาวบ้านในเขตอำเภอสอยดาว ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอสอยดาว โดยห้องสมุดประชาชนอำเภอสอยดาว จึงได้พยายามสืบค้น แสวงหาภูมิความรู้ในแขนงต่างๆ ทั้งนี้เพื่อการศึกษาเรียนรู้ของสมาชิกห้องสมุดและประชาชนผู้สนใจ โดยได้รับการอนุเคราะห์ข้อมูลจากผู้รู้เอง และหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชน

ภูมิปัญญาท้องถิ่น อำเภอสอยดาว ความหมาย ภูมิ หมายถึง พื้นหรือพื้นเพ ปัญญา หมายถึง ความรอบรู้ ความฉลาดที่เกิดขึ้นในการเรียนและการคิด ดังนั้น ภูมิปัญญา จึงหมายถึง พื้นความรู้ องค์ความรู้ความสามารถ ภูมิปัญญาไทย หมายถึง องค์ความรู้ ความสามารถและทักษะของคนไทย อันเกิดจากการสั่งสมประสบการณ์ ที่ผ่านกระบวนการเรียนรู้ การเลือกสรร การปรุงแต่ง การพัฒนา และการถ่ายทอดสืบต่อกันมา เพื่อใช้แก้ปัญหาและพัฒนาชีวิตของคนไทยให้สมดุลกับสภาพแวดล้อม ภูมิปัญญาอำเภอสอยดาว หมายถึง พื้นความรู้ องค์ความรู้ความสามารถของประชาชน ซึ่งเป็นผลงานการรวบรวม และการศึกษาภูมิปัญญาไทยในอำเภอสอยดาว จังหวัดจันทบุรี

ภูมิปัญญาชาวบ้าน ด้านผลิตภัณฑ์

ภูมิปัญญาทางด้านการเกษตร (ปุ๋ยชีวภาพน้ำนมเหลืองหมักจากแม่โคคลอดใหม่ ) แรงบันดาลใจ ในการทำปุ๋ยชีวภาพน้ำนมเหลืองหมักจากแม่โคคลอดใหม่ คือ คุณวินนา ศรีสงคราม คิดว่าอาชีพการเลี้ยงโคนมมีการถดถอยอย่างมาก มีรายได้ไม่คุ้มทุน ปัจจัยในการผลิตเพิ่มขึ้น ทั้งค่าครองชีพ ค่าน้ำมัน ฯลฯ แต่ราคาน้ำนมไม่ปรับขึ้น หากไม่ช่วยเหลือเกษตรกร เกษตรกรก็คงจะประสบปัญหาการขาดทุนอย่างแน่นอน ดังนั้นจึงมองว่าในโคนมนั้นมีอะไรดีบ้าง ที่จะนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ คำตอบก็ คือ น้ำนมเหลืองของแม่โคคลอดใหม่ ที่เกษตรกรส่วนมากจะทิ้งไปโยไม่เล็งเห็นคุณค่า

คุณวินนา ศรีสงคราม มีประวัติการทำงานดังนี้ - ปี พ .ศ . 2534 เป็นสมาชิกสหกรณ์โคนม - ปี พ .ศ . 2535 ได้รับการคัดเลือกให้เป็นคณะกรรมการสหกรณ์โคนมและเป็นอนุกรรมการฝ่ายโรงนมน้ำนมดิบ - ปี พ .ศ .2536 ได้รับคัดเลือกให้เป็นรองประธานสหกรณ์โคนมของอำเภอสอยดาว - ปี พ .ศ . 2542 ได้รับคัดเลือกให้เป็นประธานผู้ตรวจสอบกิจการภายในสหกรณ์โคนมสอยดาว -ปี พ .ศ . 2546 ดำรงตำแหน่งเป็นประธานสหกรณ์โคนมสอยดาว โคนมที่คลอดใหม่ใน 7 วัน จะต้องรีดน้ำนมเหลืองทิ้งซึ่งน้ำนมเหลืองนี้อุดมไปด้วยโปรตีน ฮอร์โมนและสารต่างๆ ที่มีประโยชน์ต่อการเจริญเติบโตของพืชผักและผลไม้ทำให้พืชผักและผลไม้มีผิวสวย ในช่วงแรกเมื่อได้ผลผลิตจากการหมักแล้ว ส่วนมากจะขายให้กับเกษตรกรแถวอำเภอโปแงน้ำร้อน จากนั้นจึงมีเกษตรกรจากทั้งบริเวณใกล้เคียง จันทบุรี และแถบภาคใต้ซื้อไปใช้ ซึ่งส่วนมากจะใช้ปุ๋ยน้ำนมเหลืองหมักนี้กับยางพารา เพราะเมื่อถึงหน้ายางจะทำให้ผิวยางไม่ปูดเสีย สำหรับน้ำนมเหลืองของแม่โคคลอดใหม่นั้นทางสหกรณ์โคนมซื้อมาจากเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมกิโลกรัมละ 10.-บาท ซึ่งวัว 1 ตัว มีน้ำนมเหลืองประมาณ 100 - 200 กิโลกรัม โดย 1 เดือน จะมีลูกวัวคลอดประมาณ 700 ตัว แต่น้ำนมนี้ต้องไม่มียาปฏิชีวนะซึ่งมาจากการฉีดยา โดยจะต้องตรวจสอบประวัติโคนมด้วยซึ่งวัวทุกตัวจะมีข้อมูลที่สหกรณ์อยู่แล้วโดยทางสหกรณ์โคนมขายปุ๋ยน้ำนมเหลืองหมักให้เกษตรกรกิโลกรัมละ 40.-บาท ซึ่งสามารถฉีดได้ประมาณ 5 ไร่ ปุ๋ยชีวภาพน้ำนมเหลืองหมักจากแม่โคคลอดใหม่น้ำนมเหลืองหมัก

1.น้ำนมเหลือง 70 กิโลกรัม

2.กากน้ำตาล 30 กิโลกรัม หมักให้ได้ 6 เดือน จึงนำไปใช้ (ยิ่งหมักนานยิ่งดี )

ปุ๋ยหมักมูลโคนม

1.เปลือกมัน 40 %

2.มูลโคนม 20 %

3.แกลบฟาร์มเป็ด 20 %

4.เปลือกถั่วเหลือง 10 %

5.แร่ธาตุ - กากน้ำตาล 5 % 6.ปลายข้าว 5 %

เมื่อทดสอบประสิทธิภาพของปุ๋ยจึงส่งไปทดสอบที่สำนักงานพืชสวนพลิ้ว สรุปได้ว่า -ไม่มีสารพิษตกค้างเป็นผลดีต่อผู้บริโภค -ไม่เกิดผลเสียต่อผู้ใช้ -ลดต้นทุนการผลิต

ภูมิปัญญาทางด้านการเกษตร

ภูมิปัญญาทางด้านการเกษตร (สมุนไพรเพื่อสุขภาพ ) กลุ่มสมุนไพรพื้นบ้านเพื่อสุขภาพ ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พ .ศ . 2543 โดยมีนางกลม รามัญกิจ เป็นประธานกลุ่มและได้สละที่ดิน 1 ไร่ สำหรับปลูกพืชสมุนไพรให้เพียงพอต่อการผลิตในแรกเริ่มมีสมาชิกกลุ่มเพียง 15 คน ร่วมกันลงหุ้นคนละ 750.-บาท เพื่อก่อตั้งกลุ่ม ได้แนวคิดในการรวมกลุ่มสมุนไพรมาจากการที่ผลิตภัณฑ์จากสมุนไพรกำลังได้รับความนิยมอย่างมาก ทางกลุ่มจึงได้ติดต่อให้ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอสอยดาว จัดวิทยากรเข้ามาสอนและให้ความรู้ด้านการผลิตสบู่และยาสระผมจากสมุนไพร จากวันนั้นจนถึงวันนี้ทางกลุ่มสมุนไพรพื้นบ้านเพื่อสุขภาพ จึงได้ผลิต พัฒนาและคิดค้นผลิตภัณฑ์จากสมุนไพรมากมาย ไม่ว่าจะเป็นสบู่ น้ำยาสระผม ครีมนวด โลชันบำรุงผิว น้ำยาเหลืองตะไคร้หอมไล่ยุง รวมถึงชากระวาน ซึ่งต้องการผลักดันให้เป็นของดีประจำอำเภอสอยดาว และในปัจจุบันสมาชิกกลุ่มขยายจำนวนมากถึง 50 กว่าคน ซึ่งการรวมกลุ่มสมุนไพรนี้ได้ประสบความสำเร็จและสร้างรายได้ให้แก่ชุมชนเป็นอย่างมาก เพราะพืชสมุนไพรเป็นพืชที่ปลุกง่ายราคาถูก และมีสรรพคุณในการดูแลรักษาสุขภาพเป็นอย่างยิ่ง แต่เมื่อได้นำมาแปรรูปกลับสามารถเพิ่มมูลค่าได้เป็นอย่างมาก แหล่งที่มาของวัตถุดิบหลัก ในส่วนของสมุนไพรได้มาจากผลผลิตในหมู่บ้าน และในส่วนของส่วนผสมต่างๆ รวมถึงบรรจุภัณฑ์นั้นต้องไปซื้อมาจากย่านสำเพ็ง ในกรุงเทพฯ เพราะฉะนั้นในการขึ้นไปซื้อวัตถุดิบในแต่ละครั้งจึงไปซื้อเป็นจำนวนมากและจะรวมกลุ่มกันเพื่อผลิต เมื่อสินค้าที่ทำในแต่ละครั้งใกล้จะหมด แต่ละครั้งต้องใช้เวลาประมาณ 3 - 4วัน ทั้งๆ ที่ทางกลุ่มไม่ได้มีการประชาสัมพันธ์ผลิตภัณฑ์แต่อย่างใดนอกจากการบอกเล่าถึงสรรพคุณกันปากต่อปาก จนกระทั่งมีนิตยสารและหนังสือพิมพ์ได้เดินทางมาเก็บข้อมูลกันถึงที่และจากการที่สินค้าได้รับความนิยมมากได้นำออกไปจำหน่ายหลายจังหวัดทั่วทุกภาคเป็นเวลา 7 ปีแล้ว และจำหน่ายประจำที่หน้าโรงงานเขาแก้วและที่กลุ่มซึ่งตั้งอยู่ที่บ้านนางกลม ประธานกลุ่ม กลุ่มสมุนไพรเพื่อสุขภาพ ได้มีชื่อเสียงและได้รับการยอมรับจากคนเป็นจำนวนมาก จากหน่วยงานมากมายที่เดินทางมาดูงานด้านการผลิต ซึ่งทางกลุ่มก็ได้สาธิตทุกขั้นตอนพร้อมทั้งบอกสูตรส่วนผสมทั้งหมด นางกลมได้บอกว่าสูตรของผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดก็จะแตกต่างกันแล้วแต่ว่าใครจะนำไปปรับใช้และพัฒนาอย่างไร เช่น ความเข้มข้น ความหนืดของแชมพู และส่วนผสมของพืชแต่ละชนิดที่ให้สรรพคุณแตกต่างกัน เช่น ดอกอัญชันช่วยให้ผมดำเงางาม ส่วนมะกรูดช่วยให้ผมนุ่มลื่น เป็นต้น ส่วนผลิตภัณฑ์ที่ทางกลุ่มได้พัฒนาขึ้นมาเอง คือ น้ำมันเหลือง ซึ่งเป็นส่วนผสมระหว่างพิมเสนกับยูคาลิปตัส และยาหม่องไพร ที่นำน้ำแอลกอฮอล์มาสกัดเองทางกลุ่มมั่นใจในคุณภาพของผลิตภัณฑ์เต็มที่ ส่วนที่ต้องการให้พัฒนามากขึ้น คือ ส่วนของบรรจุภัณฑ์ ให้น่าใช้ และทันสมัย ซึ่งต้องใช้งบประมาณในการปรับส่วนนี้

ผลิตภัณฑ์จากกลุ่มสมุนไพรพื้นบ้านเพื่อสุขภาพนี้ได้รับการการันตีจากรางวัลประกาศเกียรติคุณมากมาย ดังต่อไปนี้

-ได้รับรางวัลการนำเสนอผลงานดีเด่นของหมู่บ้านเนื่องในวันสาธารณสุข

-สบู่เหลวขมิ้นชัน ขมิ้นอ้อย ได้รับการคัดสรรเป็นผลิตภัณฑ์ดีเด่นระดับ 3 ดาว ภาคกลางปี 2546

-ครีมนวดสมุนไพรดอกอัญชันของกลุ่มส่งเสริมการใช้สมุนไพรเพื่อสุขภาพได้รับคัดสรรเป็นผลิตภัณฑ์ดีเด่น ระดับ 3 ดาว ปี 2546

-สบู่เหลวขมิ้นชันของกลุ่มส่งเสริมการใช้สมุนไพรเพื่อสุขภาพได้รับคัดสรรเป็นผลิตภัณฑ์ดีเด่นระดับ 2 ดาว ปี 2547

-ได้รับการรับรองผลิตภัณฑ์จากสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมเฉพาะแชมพู

-กลุ่มสมุนไพรพื้นบ้านเพื่อสุขภาพประธานกลุ่มนางกลม รามัญกิจ ได้รับคัดสรรเป็นผลิตภัณฑ์ระดับ 3 ดาว ปี 2549 ตามโครงการคัดสรรสุดยอด 1 ตำบล 1 ผลิตภัณฑ์ ปี 2547

จากประกาศเกียรติคุณที่ได้รับ จึงเป็นสิ่งที่ยืนยันได้ถึงมาตรฐานและคุณภาพ การนำพืชสมุนไพรมาแปรรูป ถือว่าเป็นสิ่งที่น่าสนใจอย่างยิ่งเพราะนอกจากจะได้ผลิตภัณฑ์ที่ดีแก่สุขภาพแล้วยังเป็นการสร้างรายได้ที่ดีอีกทางหนึ่งด้วย ซึ่งเป็นอีกทางหนึ่งความภาคภูมิใจของชาวอำเภอสอยดาว

ภูมิปัญญาทางด้านการเกษตร (แปรรูปกระวาน)

      ภูมิปัญญาทางด้านการเกษตร (สมุนไพรเพื่อสุขภาพ : แปรรูปกระวานสอยดาว ) กลุ่มแปรรูปกระวานสอยดาว อยู่ตรงข้ามโรงเรียนสอยดาววิทยา ก่อตั้งขึ้นเมื่อ พ .ศ . 2544 โดยมีนางสาว เนาวรัตน์ พานทอง เป็นประธานกลุ่ม จุดริเริ่มของกลุ่มแปรรูปกระวานสอยดาวนั้นเริ่มขึ้นจากการที่คุณเนาวรัตน์ไปท่องเที่ยวที่เผ่าชาวเขาทางภาคเหนือของประเทศไทยแล้ว พบว่ามีการนำเอาพืชท้องถิ่นชนิดต่างๆ มาแปรรูปเป็นชาผง เมื่อกลับมาที่บ้านพบว่ามีต้นกระวานอยู่ในสวนเป็นจำนวนมาก ซึ่งเป็นพืชที่มีเฉพาะที่อำเภอสอยดาวเท่านั้นและมีสรรพคุณช่วยขับลม แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ จุกเสียด แน่นท้องอีกด้วย จึงได้เริ่มคิดนำกระวานมาแปรรูปเป็นชาบ้าง หลังจากนั้นจึงรมกลุ่มคนในละแวกนั้นแล้วเริ่มลงมือนำต้นกระวานมาแปรรูป โดยใช้วิธีลองผิดลองถูกตั้งแต่การหั่นใยและลำต้นให้ได้ขนาดที่สวยงาม กระวานให้ได้ที่ การชิมรสชาติจนกระทั่งได้รูปลักษณ์ที่สวยงามและผลิตภัณฑ์ที่มีรสชาติอร่อย แล้วทดลองนำไปวางขายที่ที่ว่าการอำเภอสอยดาว การพัฒนาผลิตภัณฑ์ไม่ได้หยุดอยู่แค่นั้น คุณเนาวรัตน์และสมาชิกกลุ่มมีความเห็นตรงกันว่าควรทดลองนำกระวานไปอบแทนการคั่วเพื่อเป็นการประหยัดเวลา ซึ่งเมื่อทดลองอบกระวานแล้วพบว่าให้สีสันที่สวยงามกว่าเดิมสีไม่ซีดเหมือนการคั่ว และใช้เวลาน้อยกว่าด้วย เมื่อผลิตภัณฑ์ชากระวานได้รับความนิยมมากขึ้นและประกอบกับการสังเกตว่าผู้บริโภคปัจจุบันชอบบริโภคชาผงสำเร็จรูปมากกว่าชาชง จึงได้เปลี่ยนผลิตภัณฑ์จากชากระวานสำหรับชงมาเป็นชากระวานผงสำเร็จรูป มีขั้นตอนการผลิตคล้ายกันแต่เพิ่มขั้นตอนการปั่นและปรุงรสชาติชากระวานให้มีความกลมกล่อมมากขึ้นหลังจากการอบเท่านั้น กลุ่มแปรรูปกระวานสอยดาวพัฒนาชากระวานได้คุณภาพที่คงที่แล้วจึงคิดนำกระวานไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ประเภทอื่นๆ บ้าง ทำให้เกิดผลิตภัณฑ์ต่างๆ ที่จะมาเป็นส่วนผสมของกระวานตามมา ได้แก่ น้ำพริกนรก น้ำพริกลงเรือ พริกแกง ซึ่งก็ได้รับความนิยมมากเช่นกัน และในอนาคตอันใกล้ทางกลุ่มคิดที่จะนำกากกระวานที่เหลือมาทำกระดาษ เพื่อใช้เป็นบรรจุภัณฑ์ชากระวานด้วย ปัญหาที่กลุ่มแปรรูปกระวานสอยดาวกำลังเผชิญอยู่ คือ เงินทุนในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ได้มาตรฐาน องค์การอาหารและยา หรือ ออย . ทั้งนี้ เพราะสถานที่และอุปกรณ์ที่ใช้ในการผลิตยังไม่แยกเป็นสัดส่วนเฉพาะ ซึ่งปัจจุบันนี้อาศัยการผลิตในบ้านของผู้นำกลุ่มอยู่ อีกทั้งภาครัฐไม่ให้การสนับสนุนเท่าที่ควร จึงทำให้การดำเนินงานยังติดขัดอยู่ ผลิตภัณฑ์ชากระวานของกลุ่มแปรรูปกระวานสอยดาวได้รับการคัดสรรให้เป็นผลิตภัณฑ์ระดับ 3 ดาว ตามโครงการคัดสรรสุดยอดหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ จึงเป็นสิ่งที่ยืนยันคุณภาพและมาตรฐานของผลิตภัณฑ์ เป็นสุดยอดผลิตภัณฑ์ของอำเภอสอยดาว

กลุ่มแปรรูปกระวานสอยดาว : 039-364-324, 08-1452-3546

ภูมิปัญญาทางด้านหัตถกรรม (ธูปหอม )

ภูมิปัญญาทางด้านหัตถกรรม (ธูปหอม ) เนื่องจากนายภูวดล ศรีสุข ประธานกลุ่มได้เข้าไปมีส่วนร่วมในงานเทศกาลนมัสการรอยพระพุทธบาทเขาคิชฌกูฏ และได้เห็นว่าในแต่ละปี จะต้องใช้ธูปจำนวนมาก โดยเฉพาะเป็นธูปที่สั่งมาจากต่างจังหวัด เช่น อ่างทอง ร้อยเอ็ด ชัยนาท กรุงเทพฯ เป็นต้น ประจวบกับรัฐบาลมีโครงการส่งเสริมหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์และต้องการที่จะสร้างงานในชุมชน ในขณะนั้นท่านพระอาจารย์พร้อม ถาวโร ซึ่งเป็นเจ้าอาวาสน้ำซับตาพุด ได้ให้การส่งเสริมและสนับสนุนโดยประสานงานไปยังคณะกรรมการงานเทศกาลรอยพระพุทธบาทเขาคิชฌกูฏ และได้รับการตอบรับทางด้านการตลาดจากเจ้าอาวาสวัดกระทิงท่านพ่อเขียน แรกเริ่มได้ใช้สถานที่วัดน้ำซับตาพุดเป็นสถานที่ในการทำงาน โดยสมาชิกกลุ่มมาจากสมาชิกในชุมนทั้งหมดต่อมาได้มีการรวมทุนจากสมาชิกและกู้เงินกองทุนหมู่บ้านจำนวน 3 แสนบาท เพื่อลงทุนและสร้างอาคารขนาดกว้าง 8 เมตร ยาว 6 เมตร เพื่อฝึกหัดการผลิตธูป โดยมีผู้รู้ในชุมชนมาสอนขั้นตอนวิธีการผลิตและได้จ้างครูจากจังหวัดอ่างทองมาสอนเพิ่มเติมเพื่อให้ได้ธูปที่มีคุณภาพโดยได้รับการสนับสนุนจากศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอสอยดาวในการประสานงานต่างๆ ปัจจุบันทางกลุ่มได้คิดค้นการผลิตธูปหลายชนิดและเปิดให้ประชาชนทั่วไปได้เข้าเยี่ยมศึกษาดูงานทุกวัน การผลิตธูปหอมวัดน้ำซับตาพุดนั้นได้ใช้วัตถุดิบที่หาได้ในท้องถิ่น เช่น 1. ก้านธูป จะนำมาจากไม้ไผ่ที่หาง่ายในท้องถิ่น เป็นต้นว่าไม้ไผ่สีสุขหรือไผ่ป่า 2. จันขาว ผลิตจากไม้ยางพาราบดละเอียด และขี้เลื่อยที่เก็บจากร้านฟอร์นิเจอร์โต๊ะไม้จากบ้านสวนส้ม เพราะฉะนั้นการผลิตจึงไม่มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมทั้งทางตรงและทางอ้อม นั่นคือ เศษวัสดุเหลือใช้ทั้งหมดสามารถนำมาใช้ทำเป็นปุ๋ยหมักได้ ในการขยายปัจจัยการผลิตนั้นทางกลุ่มได้ขยายอย่างต่อเนื่องปีละ 55% ของการผลิตดังนี้ ปี พ .ศ . 2546 ผลิตได้ 5,000 กิโลกรัม ปี พ .ศ . 2547 ผลิตได้ 10,500 กิโลกรัม ปี พ .ศ . 2548 ผลิตได้ 17,000 กิโลกรัม โดยมีการจำหน่ายในราคากิโลกรัมละ 40 บาท ซึ่งในการผลิตเป็นจำนวนมากนั้นทางกลุ่มมีศักยภาพที่จะผลิตซ้ำได้ในปริมาณและคุณภาพที่คงเดิม ในส่วนรูปแบบบรรจุภัณฑ์จะมีลักษณะ เอกลักษณ์ที่บ่งบอกตัวผลิตภัณฑ์และถูกต้องตามมาตรฐานสากล เช่น - ส่วนผสม - ขนาดบรรจุ - วัน /เดือน /ปี ที่ผลิต ในการนี้ทางกลุ่มฯ ได้มีการพัฒนารูปแบบและขนาดบรรจุภัณฑ์อย่างสม่ำเสมอตามแนวคิดกลุ่มและความต้องการของลูกค้า โดยกำลังดำเนินการขอจดทะเบียนมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชนจากกรมส่งเสริมอุตสาหกรรม จังหวัดจันทบุรี ในปัจจุบันได้จัดจำหน่ายเองภายในประเทศ โดยแหล่งจำหน่ายสินค้าหลัก คือ งานนมัสการรอยพระพุทธบาทเขาคิชฌกูฎและตลาดร้านค้าชุมชนทั่วไป จังหวัดต่างๆ ที่ใกล้เคียง เช่น ตราด ระยอง สระแก้ว รวมถึงบริเวณเขตชายแดนไทย - กัมพูชา ซึ่งได้มีลูกค้าทั้งเก่าและใหม่ได้สั่งซื้ออย่างสม่ำเสมอ วัตถุดิบที่ใช้ในการผลิต

1. ขี้เลื่อย

2. จันขาว

3. ก้านธูป

4. เกลือ

5. ผงเหนียว

ขั้นตอนการผลิต

1. นำก้านธูปจุ่มตามน้ำ ตามระยะทางที่ต้องการคลุกเคล้ากับผงเหนียว

2. นำก้านธูปที่คลุกเคล้ากับผงเหนียวแล้วมาจุ่มน้ำและผสมกับส่วนผสมของขี้เลื่อยผงถ่าน และผงเหนียว ในอัตราส่วน 6:1:1 โดยคลุกเคล้าให้เข้ากับก้านจำนวน 3 ครั้ง

3. นำก้านธูปที่คลุกส่วนผสมเสร็จแล้วในข้อ 2 มาคลุกกับผงจันขาวให้ได้เนื้อเนียนแล้วนำออกตากแดด

ภูมิปัญญาทางด้านอาหาร (แปรรูปผลไม้สอยดาว)

ภูมิปัญญาทางด้านอาหาร (แปรรูปผลไม้สอยดาว) กลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปผลไม้สอยดาวศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงชุมชน อยู่ปากทางเข้าวัดน้ำซับตาพุด เป็นกลุ่มการแปรรูปผลไม้ที่พร้อมให้ความรู้กับทุกคนที่มาเยี่ยมเยือน กลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปผลไม้สอยดาวศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงชุมชน เกิดจากการรวมกลุ่มรวมพลังในท้องถิ่นเพื่อทำการค้าซึ่งแนวคิดขิงรัฐบาลในยุคสมัยหนึ่งที่ต้องการให้เกษตรกรรวมตัวกันทำธุรกิจ และประกอบกับภายในพื้นที่เขตตำบลทรายขาวมีหลายหลังคาเรือนที่ปลูกมะขามเปรี้ยวเพื่อขายมะขามเปียก แต่พบว่ามีรายได้ไม่พอเพียงต่อการเลี้ยงชีพ ดังนั้นจึงเป็นสาเหตุให้เกิดการรวมตัวของชาวบ้านภายในตำบลทรายขาวที่ปลูกมะขามขึ้นโดยการนำของนางจุฑาทิพย์ อรรถฉริยะ และนายจราวัฒน์ ศรีพงษ์พรรณ ได้ร่วมกันแปรรูปมะขามเปรี้ยวธรรมดาให้เป็นขนมขบเคี้ยว อย่างเช่น มะขามแช่อิ่ม มะขามอบแห้ง มะขามอบแห้งคลุกบ๊วย มะขามอบแห้งคลุกน้ำตาล เป็นต้น กิจกรรมของกลุ่มพัฒนาไปอย่างรวดเร็ว โดยได้รับรางวัล วิสาหกิจชุมชนในเขตปฏิรูปที่ดินดีเด่น รางวัลที่ 1 จังหวัดจันทบุรี ประจำปี พ .ศ . 2550 โดยสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปผลไม้สอยดาวมีแนวคิดที่จะเพิ่มรายได้ให้กับสมาชิกกลุ่มโดยการปฏิบัติตามพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเกี่ยวกับการนำเมล็ดของต้นสบู่ดำมาแปรรูปเป็นน้ำมันเครื่อง Bio Diesel เมื่อทดลองปฏิบัติแล้วประสบความสำเร็จเป็นที่ยอมรับของบุคคลในแวดวงวิชาการ แต่เป็นที่น่าเสียดายที่สมาชิกกลุ่มยังให้ความสนใจน้อย เพราะเกษตรกรไม่ให้ความสนใจที่จะเข้ามาหาความรู้ในกลุ่มวิสาหกิจชุมชน เนื่องจากไปให้ความสำคัญกับการทำสวนทำไร่ของตนเสียมากกว่า ดังนั้นคนที่มาศึกษาหาความรู้ที่กลุ่มวิสาหกิจชุมชนจึงเป็นนักวิชาการมากกว่าเกษตรกร อย่างไรก็ตามกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปผลไม้สอยดาว ศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงชุมชน มีความต้องการให้ประชาชนทุกคนเข้ามาศึกษาหาความรู้เกี่ยวกับแนวคิดการทำธุรกิจตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงและความรู้ด้านการแปรรูปผลไม้ต่างๆ เพื่อเพิ่มพูนรายได้ให้กับตนเองและชุมชน เพื่อเป็นการพัฒนาชุมชนและประเทศชาติสืบไป

ภูมิปัญญาชาวบ้าน ด้านแพทย์แผนไทย

ภูมิปัญญาแพทย์แผนไทยด้านการนวดจับเส้น ภูมิปัญญาแพทย์แผนไทยด้านการนวดจับเส้นสืบทอดกันมาตั้งแต่รัชกาลที่ 4 จนถึงปัจจุบัน ยายสมเริ่มเรียนรู้การนวดจับเส้นตั้งแต่ อายุ 15 ปี โดยได้รับการถ่ายทอดมาจากคุณทวด ด้วยการให้ยายสมเป็นผู้ช่วยรักษาคนไข้ และถ่ายทอดวิชาความรู้ต่างๆ ให้ยายสมไปในเวลาเดียวกันเป็นการเรียนจากการปฏิบัติจนเกิดความเชี่ยวชาญ ปัจจุบันนี้ยายสมได้ถ่ายทอดวิชาความรู้นี้ให้กับลูกหลานด้วยวิธีการเดียวกันกับที่ยายสมได้ร่ำเรียนมา แต่ไม่คิดถ่ายทอดให้กับบุคคลอื่น การนวดจับเส้นตามวิธีการของยายสมจะใช้ยานวดสมุนไพรประกอบการรักษาด้วย สมุนไพรที่ใช้มีหลายชนิด เช่น ว่านเส้น ว่านชักมดลูก ขมิ้น ไพร เป็นต้น ล้วนเป็นพืชสมุนไพรไทยที่สามารถเพาะปลูกได้ในบ้านเรือน เมื่อนำมาปรุงยาด้วยส่วนผสมที่แตกต่างกันจะได้ยานวดทั้งหมด 3 สูตร

1.ยานวดสีเหลือง เป็นสูตรธรรมดา มีสรรพคุณคลายนวดปวดเคล็ดขัดยอก

2 ยานวดสีเขียว เป็นสูตรสำหรับชักมดลูก

3. ยานวดสีดำ เป็นสูตรสำหรับชักเส้น

การรักโรคของยายสมเริ่มต้นด้วยการขึ้นขันครู เพื่อบอกกล่าวครูบาอาจารย์ที่พร่ำสอนมาให้รับทราบว่ากำลังจะรักษาคนไข้ สิ่งขิงที่ใช้ในการขึ้นครูประกอบไปด้วยใบตองห่อดอกไม้ ธูป 5 คู่ เทียน 5 เล่ม ดอกไม้ 5 ดอกและเงินจำนวน 120 บาท เมื่อคนไข้ที่มารักษาหายป่วยแล้วจะต้องมาทำพิธี คว่ำขันครู ด้วย โยใช้ดอกไม้ ธูป เทียน เหมือนกับพิธีขึ้นขันครู ผู้ที่มารักษาส่วนใหญ่มักหายป่วยด้วยโรคอัมพาต เบาหวาน ข้อต่อหลุด และเคล็ดขัดยอก ใช้เวลาในการรักษาประมาณ 3 วัน - 1 เดือน ทั้งนี้แล้วแต่ความหนักเบาของอาการป่วย เมื่อถามยายสมถึงผลการรักษายายสมบอกว่ารักษาหายมาแล้วทุกคน คนไข้ของยายสมคนหนึ่งบอกว่าเป็นลูกค้าของยายสมมา 20 ปี กว่าปีแล้ว ไม่ว่าจะปวดเมื่อยเล็กๆ น้อยๆ ก็จะมารักษากับยายสมจนหายทุกครั้ง แต่ปัจจุบันนี้ด้วยความเกรงใจกลัวว่ายายสมจะเหนื่อย จึงให้ผู้อื่นนวดคลายปวดกล้ามเนื้อให้ ปรากฏว่ามีอาการปวดกล้ามเนื้อมากกว่าเก่า พอกลับมารักษากับยายสมก็หาย เป็นคำบอกเล่าจากคนไข้ของยายสม ในตอนท้ายยายสมฝากไว้ว่าการดูแลสุขภาพให้แข็งแรงอยู่เสมอเป็นเรื่องสำคัญและจำเป็นอย่างบยิ่งจึงควรออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอและรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เพื่อไม่ให้มีโรคร้ายต่างๆ มาเยี่ยมเยือน

ภูมิปัญญาทางด้านการแพทย์แผนไทยในการรักษากระดูก

ภูมิปัญญาทางด้านการแพทย์แผนไทยในการรักษากระดูก ท่านพระครูวิมลธรรมโชติมีความรู้ ภูมิปัญญาทางด้านการแพทย์แผนไทยในการรักษากระดูก การจับกระดูกที่เคลื่อนหรือที่หักให้เข้าที่ ไม่ว่าจะเป็นกระดูกแขนกระดูกขา กระดูกคอ และกระดูกเชิงกราน รวมถึงการรักษาโรคต่างๆ โดยการใช้ยาสมุนไพรที่สกัดมาจากพืชสมุนไพรมาทำยาเม็ดลูกกลอน จากการเล่าของหลวงปู่ เป็นการสืบทอดภูมิปัญญาจากรุ่นสูรุ่นโดยได้รับการสืบทอดความรู้จากบิดาของพระครู ซึ่งมีอาชีพเป็นหมอน้ำมัน และจับกระดูก มีหลักฐานเป็นตำราเก่าแก่เกี่ยวกับวิธีการรักษาที่เขียนด้วยภาษาไทยโบราณ รวมถึงบิดาของของท่านพระครูได้ถ่ายทอดความรู้ให้กับพระครูโดยการฝึกปฏิบัติจริงด้วยการเป็นผู้ช่วยรักษา ตั้งแต่พระครูอายุได้ 18 ปี รวมระยะเวลาในการศึกษาและการรักษาของพระครูโดยการการใช้แพทย์แผนไทยในการรักษาเกือบ 60 ปี มีลูกศิษย์หลายคนมาเรียนเกี่ยวกับการรักษาแต่ก็ไม่ประสบความสำเร็จเพราะต้องใช้หลัก 3 ข้อ คือ ห้ามเรียกเก็บเงิน ห้ามดื่มสุรา และห้ามมีจิตนึก ซึ่งลูกศิษย์ส่วนมากยอมแพ้ในข้อที่ 3 คือ ห้ามจิตนึก (ห้ามคิดอะไรกับคนที่มารักษา เมื่อถูกเนื้อต้องตัวกับคนที่มารักษา ) จากอดีตจนถึงปัจจุบันมีคนจากทั่วทุกภูมิภาค เดินทางมาเพื่อให้พระครูรักษาให้ ไม่เว้นแม้แต่ชาวต่างชาติ ส่งผลให้มีนักข่าวมาทำข่าวเพื่อนำไปลงหนังสือพิมพ์ และคนที่มาส่วนมากต้องการรักษากระดูกที่หักหรือเคลื่อนเพื่อให้พระครูต่อให้หรือทำให้กระดูกเข้าที่ รวมทั้งโรคอัมพาตเดินหรือเคลื่อนไหวไม่ได้และโรคที่แปลกๆ ต่างๆ อย่างเช่น โรคท้องโต เป็นต้น

ภูมิปัญญาชาวบ้าน ด้านศิลปะ

ภูมิปัญญาทางด้านศิลปะ นายปานัสม์ ชูช่วย เป็นผู้ที่มีความรู้ความสามารถทางด้านศิลปะเป็นอย่างมากหลายคนคิดว่า คุณปานัสม์ ไปเรียนด้านศิลปะมาโดยตรง แต่ความจริงแล้ว คุณปานัสม์เรียนรู้โดยการฝึกฝนทักษะด้วยตนเอง ความรักในธรรมชาติและการตั้งมั่นในธรรมะ คือ สิ่งที่คุณปานัสม์บอกว่าเป็นแรงบันดาลใจในการทำงานอย่างดียิ่ง จึงทำให้ตนเองประสบความสำเร็จในจุดนี้ได้ คุณปานัสม์ ชูช่วย เกิดเมื่อวันที่ 26 เดือนกันยายน พ .ศ . 2507 ปัจจุบันอายุ 44 ปีอยู่บ้านเลขที่ 139/2 หมู่ที่ 1 ตำบลทรายขาว อำเภอสอยดาว จังหวัดจันทบุรี จุดเริ่มต้นของการทำงานศิลปะของคุณปานัสม์ เริ่มจากการเป็นเจ้าหน้าที่สื่อความหมายในธรรมชาติ ตั้งแต่ปี พ .ศ . 2535 ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว ความใกล้ชิดกับธรรมชาติที่ความสงบเงียบและความชอบศิลปะเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว ทำให้คุณปานัสม์เริ่มจับพู่กันและหัดวาดภาพป่าในเวลาว่างจากการทำงาน เริ่มตั้งแต่การวาดลายเส้น การแรเงา การลงสี จนกระทั่งเกิดความชำนาญจึงได้วาดรูปสัตว์ป่าให้กับเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว เมื่อผลงานได้เผยแพร่ออกไป มีคนให้ความสนใจและชื่นชมเป็นจำนวนมาก ในปี พ .ศ .2542 ทางวิทยาลัยการอาชีพสอยดาวติดต่อให้คุณปานัสม์ไปเป็นอาจารย์สอนศิลปะ นอกเหนือจากงานสอนแล้ว คุณปานัสม์ได้รับมอบหมายให้รับผิดชอบโครงการเพิ่มมูลค่าสินค้าให้กับชุมชน จึงได้ผลิตไวน์วังนางนอง เป็นไวน์ที่ทำมาจากมังคุดและผลไม้ชนิดต่างๆ จนโด่งดังสร้างชื่อให้กับวิทยาลัยและอำเภอสอยดาวเป็นอย่างมาก เมื่อเริ่มอิ่มตัวกับการสอนหนังสือและเริ่มรู้ว่าตนเองชอบงานศิลปะและเป็นงานที่อิสระ ไม่ใช่งานที่ประจำอย่างที่ทำอยู่ คุณปานัสม์ จึงเริ่มมองหางานใหม่ ผลงานสุดท้ายที่คุณปานัสม์ ทำให้วิทยาลัยคือแต่งเพลงประจำวิทยาลัยการอาชีพสอยดาว ซึ่งเป็นเพลงที่ใช้มาถึงปัจจุบันนี้ ปี พ .ศ . 2548 คุณปานัสม์ เริ่มทำงานให้หน่วยงานมูลนิธิส่งเสริมเด็กและเยาวชน และมูลนิธิชุมชนไทซึ่งเป็นองค์กรอิสระ ทำหน้าที่ส่งเสริมวัฒนธรรมท้องถิ่น รวมทั้งส่งเสริมการเรียนรู้ให้เด็กๆ ด้วย งานที่คุณปานัสม์ได้รับมอบหมาย คือ การออกแบบตกแต่งพิพิธภัณฑ์ที่ทาง

มูลนิธิฯ และรัฐบาลประเทศเดนมาร์คให้การสนับสนุน การทำงานหน้าที่นี้เป็นเหตุให้คุณปานัสม์ต้องเดินทางไปหลายที่ ไม่ว่าจะเป็น สังขละบุรี เชียงรายและพังงา ผลงานที่สร้างชื่อให้กับคุณปานัสม์มากที่สุด คือ ผลงานตกแต่งพิพิธภัณฑ์ที่หมู่บ้านน้ำเค็ม จังหวัดพังงา เนื่องจากเป็นศิลปะที่วาดด้วยน้ำกาแฟซึ่งหาชมได้ยากและยังเป็นที่ชื่นชอบของชาวต่างชาติเป็นอย่างมาก จึงทำให้สถานีโทรทัศน์ NHK ของประเทศญี่ปุ่นนำผลงานไปแพร่ภาพจนเป็นที่โด่งดัง การทำงานศิลปะเป็นการสร้างความสุข และเกิดอารมณ์สุนทรีย์ ส่งผลให้คุณปานัสม์เกิดความสนใจในการแต่งเพลงจนได้รับรางวัลอันดับที่ 3 ในการประกวดลิขสิทธิ์ ?การแต่งเพลงลูกทุ่งจากกรมทรัพย์สินทางปัญญา และได้แต่งเพลงให้กับศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอสอยดาวจนเป็นที่โด่งดังกระทั่งทุกวันนี้ ในอนาคตคุณปานัสม์ใฝ่ฝันว่า อยากมีแกลลอรี่เป็นของตนเอง ซึ่งจะเป็นแกลลอรี่แห่งแรกในอำเภอสอยดาว

ภูมิปัญญาทางด้านศิลปะ (การวาดการ์ตูน)

ภูมิปัญญาทางด้านศิลปะ (การวาดการ์ตูน ) นายวิทยา มูลวัน เป็นผู้ที่มีความเชี่ยวชาญในการวาดภาพการ์ตูน จนได้รับตีพิมพ์ในหนังสือการ์ตูนเล่มละ 10 บาท กว่าจะประสบความสำเร็จอย่างทุกวันนี้ ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะเขาต้องใช้ความมานะอดทนฝึกฝนวาดรูปอยู่นับ 10 ปี จนกว่าสำนักพิมพ์การ์ตูนจะยอมรับเหมือนคติประจำใจของเขาที่ว่า ความสำเร็จ คือ ความอดทนของคนมีมานะ ปัจจุบันนี้ คุณวิทยา มูลวัน อายุ 35 ปี อาศัยอยู่บ้านเลขที่ 27/3 หมู่ที่ 1 ตำบลทรายขาว อำเภอสอยดาว จังหวัดจันทบุรี คุณวิทยา เป็นที่ผู้ที่รักการเรียนรู้ เมื่อจบการศึกษาระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายจากศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอสอยดาวแล้ว คุณวิทยาได้เข้ารับศึกษาต่อที่มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี คณะมนุษยศาสตร์ วิชาเอกศิลปกรรม ซึ่งเป็นวิชาที่เขารัก ขณะนี้คุณวิทยามีผลงานการ์ตูนตีพิมพ์อยู่อย่างต่อเนื่องติดตามอ่านได้ที่แผงหนังสือทั่วไป

ภูมิปัญญาชาวบ้าน ด้านวรรณกรรมไทย

ภูมิปัญญาทางด้านวรรณกรรมไทย หลายคนคงรู้รู้จักนิยายเรื่อง ผู้กองยอดรัก ที่นำมาทำเป็นละครโทรทัศน์หลายครั้ง นวนิยายเรื่องนี้เป็นหนึ่งในบทประพันธ์หลายเรื่องของนามปากกา กาญจนา นาคนันค์ หรือมีชื่อจริงว่า นางนงไฉน ปริญญาธวัช ปัจจุบัน คุณนงไฉน อาศัยอยู่บ้านเลขที่ 184/4 หมู่ที่ 12 ตำบลทรายขาว อำเภอสอยดาว จังหวัดจันทบุรี หลังจากจบการศึกษาด้านกฎหมายจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้เริ่มเขียนนิยายเรื่องแรกชื่อ จุดหมายปลายทางของกานดา ลงในนิตยสารนครสารซึ่งเป็นเรื่องที่สร้างชื่อให้กับคุณนงไฉนอย่างมาก จากนั้นจึงมีงานการเขียนออกมาอย่างต่อเนื่องหลากหลายประเภท ไม่ว่าจะเป็นสารคดี นวนิยาย เรื่องสั้น นวนิยายแปล ปรัชญาและศาสนา และหนังสือแนวสะท้อนสังคม แต่หนังสือประเภทนวนิยายเป็นหนังสือที่มีผลงานออกมามากที่สุด อีกทั้งยังเป็นที่โด่งดังด้วย เช่น ธรณีนี่นี้ใครครอง กุ้งนาง สามดรุณ ผู้ใหญ่ลีกับนางมา เป็นต้น สิ่งที่ภูมิใจที่สุดในการเป็นนักเขียนของคุณนงไฉน คือ การได้รัยรางวัลจากการประกวดหนังสือในงานวันสัปดาห์หนังสือแห่งชาติ ในปี พ .ศ . 2521 จากเรื่องธรณีนี่นี้ใครครอง เป็นนวนิยายประเภทสะท้อนชีวิตในสังคมไทย เมื่อคุณนงไฉนย้ายมาพำนักที่จังหวัดจันทบุรี ก็ได้สร้างประโยชน์ให้กับจังหวัดจันทบุรีด้วย นั่นคือ การป้องกันและการต่อต้านการถูกข่มขืน ทั้งนี้เกิดคดีข่มขืนและฆาตกรรมนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 2 โรงเรียนบ้านกระทิงทองอำเภอโป่งน้ำร้อน จังหวัดจันทบุรี คุณนงไฉนจึงได้ประพันธ์หนังสือเรื่อง แด่น้องหญิงด้วยดวงใจ ขึ้น และเดินทางไปบรรยายความรู้ให้กับนักเรียน นักศึกษา ประชาชนทั่วไป เป็นการสะท้อนสังคมที่โหดร้ายในปัจจุบัน สิ่งที่ทำให้คุณนงไฉนประสบความสำเร็จได้ทุกวันนี้ คือ การยึดแนวคิดในการเขียนเพื่อยกระดับความคิดและสิ่งแวดล้อมต่างๆ ในสังคมเกี่ยวกับปรัชญาและศาสนาธรรมชาติ และมนุษย์เพื่อให้สังคม และโลกนี้ดำรงอยู่อย่างสันติสุขและหวังว่าจะช่วยขจัดสิ่งเลวร้ายให้หมดสิ้นหรือไม่ ก็ให้บรรเทาเบาบางลง เพื่อการดำรงอยู่ด้วยดีของมนุษยชาติ

บรรณานุกรม

www.tambol.com อำเภอสอยดาว - วิกิพิเดีย chanthaburi.doae.go.th janthaburi.excise.go.th

ผู้จัดทำ E - Book

นางนวลจันทร์ แตงอยู่สุข เจ้าหน้าที่ห้องสมุดประชาชนอำเภอสอยดาว ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย อำเภอสอยดาว สำนักงานการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดจันทบุรี โครงการผลิตและพัฒนาหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-book) งบประมาณปี 2551 สำนักงานการพัฒนาการศึกษานอกระบบและ การศึกษาตามอัธยาศัยภาคตะวันออก